مجید جویا:پیشرفته ترین تاسیسات پژوهشی لایه یونوسفر زمین، در تمام دوران کار خود متهم به این بود که یک سلاح کشنده نظامی است؛ سلاحی برای کنترل آب و هوا و حتی یک پروژه فوق محرمانه کنترل ذهن. حال، برنامه پژوهشی شفقی فعال فرکانس بالای دولت ایالات متحده امریکا(هارپ)، با خطر تعطیلی روبرو شده است.
هارپ در نزدیکی گاکونای آلاسکا، دربر دارنده فرستنده ها و گیرنده های رادیویی است که برای گرم کردن لایه یونوسفر زمین(فوقانی ترین لایه جو زمین) به کار گرفته می شوند و برای دانشمندان آزمایشگاهی در آسمان ایجاد می کنند. ساخت و بهره برداری از این تاسیسات که از آن برای تولید یک شفق مصنوعی و بررسی رفتار ذرات باردار در جو استفاده می شود، تا کنون بیش از ۲۵۰ میلیون دلار خرج روی دست دولت امریکا گذاشته است.
داستان های عجیب و غریبی که در مورد هارپنقل می شوند، از یک فیلم پرفروش هالیوودی نشات می گیرند. تد استیونز، سناتور قدرت مند آن دوران آلاسکا از حزب جمهوری خواه، در اوایل دهه ۱۹۹۰ / ۱۳۷۰ به کسب تاییدیه ساخت این تاسیسات کمک کرد. ولی پنتاگون برای پرداخت چنین هزینه ای برای این آزمایشگاه، باید به کاربردهای نظامی عجیب و غریبی برای آن فکر کرده باشد. نظریه های توطئه باورناپذیری که در مورد این تاسیسات بر سر زبان ها افتاده اند، از همین واقعیت ناشی می شوند.
در سال ۲۰۰۸ / ۱۳۸۷، یک هفته پس از این که استیونز متهم به فساد مالی شد، از سنا اخراج شد(اتهامی که در سال ۲۰۰۹ / ۱۳۸۸ پس گرفته شد، و استیونز هم یک سال بعد در یک سانحه هوایی جان سپرد). جای او را مارک بگیچ از حزب دموکرات گرفت، که برادرش از مدافعان مشهور این نظریه بود که هارپ یک پروژه محرمانه سلاح های نظامی است.
تعادل دشوار
چالش عملی هارپ، ایجاد تعادل بین نقش آن به عنوان یک سایت پنتاگون برای توسعه کاربردهای نظامی و کارکرد آن به عنوان یک تاسیسات علوم پایه بود. حامیان آن مدت ها تلاش داشتند که بتوانند کارکردهای بالقوه نظامی برای آن پیدا کنند، مانند آزمایش ابزارهای مخابراتی اعماق دریا برای زیردریایی ها، کشف مخازن نظامی زیر دریایی و پاکسازی الکترون های از کار اندازنده ماهواره ها در صورت رخداد یک انفجار اتمی ارتفاع بالا و انتشار پالس الکترومغناطیس(EMP).
پژوهش درباره مورد آخر، با بودجه سازمان پروژه های پیشرفته دفاعی ایالات متحده(دارپا) انجام شده بود، ولی به گفته رئیس این سازمان، دارپا کارش را در هارپ رها کرده است. آراتی پراباهاکار، رئیس دارپا، در روز ۱۴ ماه می به سنا گفت: «به رغم این که در گذشته این زیرساخت برای ما ارزش زیادی داشت، اکنون دارپا نیازی به آن ندارد».
آخرین پروژه انجام شده با بودجه دارپا، که تحقیق پایه در مورد خواص و اثرات لایه یونوسفریک(BRIOCHE) نام دارد، در اواسط ماه ژوئن به پایان می رسد. به گفته نیروی هوایی ایالات متحده که اداره هارپ را بر عهده دارد، با پایان کار دارپا دیگر هیچ مشتری برای این تاسیسات وجود نخواهد داشت و دلیلی هم برای باز نگه داشتن آن در میان نخواهد بود.
اد گولیک سخنگوی نیروی هوایی می گوید که تاسیسات به محض پایان کار دارپا بسته خواهد شد. «برنامه به نیروی هوایی اجازه خواهد داد که تجهیزات حیاتی را پیش از رسیدن زمستان از آنجا خارج کند.
به نظر می رسد که برخی در پنتاگون علاقه مند به نجات تاسیسات باشند، ولی می گویند که پولی در بساط نیست. یکی از آنها آلنشافر معاون پژوهش و مهندسی وزارت دفاع امریکا است که می گوید: «به عقیده من هارپ یک تاسیسات جهانی است».
به گفته دنیس پاپادوپولوس، فیزیکدانی از دانشگاه مریلند، تاکنون هیچ قهرمانی از کنگره سر بر نیاورده، و بنیاد ملی علوم امریکا به حامیان مالی هارپ گفته که بودجه ای برای حمایت از این برنامه ندارد. دانشگاه آلاسکا پیشنهاد کرده که نگهداری از هارپ را بر عهده بگیرد، ولی آن هم نیاز به بودجه دولتی دارد، دست کم برای یک دوران گذار.
با این وجود به گفته پاپادوپولوس، هارپ هم می تواند مانند دیگر تاسیسات پژوهشی یونوسفر، در عرض سه تا پنج سال خودکفا شود، و خرج خود را از پرداختی های پژوهشگران در بیاورد. در حال حاضر، تاسیسات در هر سال نیاز به ۲.۵ میلیون دلار برای سر پا ایستادن دارد. به گفته او، قطعه قطعه کردن تاسیساتی که ساخت و بهره برداری از آن ۲۵۰ میلیون دلار خرج برداشته، به نظر منطقی نمی رسد.
انتخاب های چندانی پیش روی دانشمندان باقی نمانده است. مرکز یونوسفر و اخترشناسی ایالات متحده در آرکیبوی پورتو ریکو، که از آن هم برای تحقیقات یونوسفری استفاده می شود، چندین سال در حال تعمیرات بود، و حتی وقتی کاملا عملیاتی بود هم قدرتش کمتر از هارپ بود. به این ترتیب، تنها چیزی که می ماند، تاسیسات اروپایی ها در اسکاندیناوی شمالی است.
پاپادوپولوس می گوید: «برای من، این گونه به نظر می رسد که به پایان دوران پژوهش های علمی رادیویی در ایالات متحده رسیده ایم».
۵۳۲۷۱