ملت ایران:با توجه به نزدیک شدن بهانتخاباتریاست جمهوری یازدهم و قرار گرفتن در زمان احراز صلاحیت های نامزدهای انتخابات توسط شورای نگهبان و اینکه این انتخابات اولین انتخابات ریاست جمهوری پس از فتنه سال ۸۸ است مروری بر وظایف، ساختار و شناخت اعضای شورای نگهبان و آخرین مواضع اعضای این شورا درباره انتخابات و صلاحیت ها می کنیم.

شورای نگهبان در نظام جمهوری اسلامی ایران یکی از مهم‏ترین نهادهای حکومتی به شمار می­ آید. این نهاد شباهت زیادی با بعضی از نهادهای حافظ قانون اساسی در تعدادی از کشورها دارد. در قوانین اساسی برخی کشورها نیز نهادهایی به نام «دادگاه قانون اساسی»، «شورای قانون اساسی»، «دیوان قانون اساسی» و نظایر آن پیش بینی شده است که با وجود برخی تفاوت­ها، از حیثساختار و نوع مسئولیت­ها با یکدیگر شباهت های فراوانی دارند.

شورای نگهبان در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران دارای جایگاه ویژه ای است، به گونه ­ای که نبودن آن در کنار مجلس قانون گذاری، موجب عدم اعتبار مجلس می ‏شود. شورای نگهبان وظیفه دارد تمام مصوباتِ مجلس را از حیثعدم مغایرت با موازین اسلامی و قانون اساسی بررسی کرده تا در صورت عدم مغایرت، مصوبه مجلس، صورت قانونی به خود گیرد.

علاوه ‏بر این نقش برجسته، شورای نگهبان مأموریت نظارت بر انتخابات را داشته و مرجع رسمی تفسیر قانون اساسی نیز به شمار می‏ آید. از قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران استفاده می­ شود که علت اصلی پیش­­بینی نهاد شورای نگهبان، دو مسئله حراست و نگهبانی از «احکام اسلام» و صیانت از «قانون اساسی» بوده است؛ به همین دلیل از این نهاد به شورای «نگهبان» تعبیر شده است. اصل ۹۱ قانون اساسی در عبارتی کوتاه و گویا به این مطلب اشاره کرده است. در قسمتی از این اصل آمده است:

«به منظور پاسداری از احکام اسلام و قانون اساسی از نظر عدم مغایرت مصوبات مجلس شورای اسلامی با آنها، شورایی به نام شورای نگهبان… تشکیل می­شود….»


یکی از وظایفی که برای شورای نگهبان در نظر گرفته شده است، نظارت بر انتخابات می باشد.

بر اساس قانون اساسی، صلاحیت داوطلبان ریاست جمهوری، پیش از انتخابات رأساً توسط شورای نگهبان مورد رسیدگی قرار خواهد گرفت. در بند(۹) اصل ۱۱۰ قانون اساسی آمده است:

«… ‏ صلاحیت‏ داوطلبان‏ ریاست‏ جمهوری‏ از جهت‏ دارا بودن‏ شرایطی‏ که‏ در این‏ قانون‏ می ‏­آید، باید قبل‏ از انتخابات‏ به‏ تأیید شورای‏ نگهبان‏… ‏ برسد.»

بر اساس این عبارت، شورای نگهبان بر امر بررسی صلاحیت داوطلبان ریاست جمهوری نظارت ندارد، بلکه خود به طور مستقیم به صلاحیت آنان رسیدگی می­نماید. در همین راستا، ماده ۵۷ قانون انتخابات ریاست جمهوری اسلامی ایران مصوب ۵/۴ / ۱۳۸۶ مقرر می­دارد:

«شورای نگهبان ظرف پنج روز از تاریخ وصول مدارک داوطلبان به صلاحیت آنان رسیدگی و نظر خود را صورت­جلسه نموده و یک نسخه از آن را به وزارت کشور ارسال می­دارد.

تبصره - در موارد ضرورت بنا به تشخیص شورای نگهبان مدت مذکور در این ماده حداکثر تا پنج روز دیگر تمدید و به وزارت کشور اعلام می­گردد.»


ساختار شورای نگهبان


شورای نگهبان دارای ترکیب دوگانه ای است. این نهاد، مجموعاً ۱۲ عضو دارد که برای یک دوره شش ساله انتخاب می­شوند. نیمی از اعضای آن فقیه و نیمی دیگر حقوق­دان هستند. شرایط و نحوه تعیین فقها و حقوق­دانان به شرح زیر است.

شرایط فقها

در قسمتی از اصل ۹۱ قانون اساسی آمده است:

«… شورایی به نام شورای نگهبان با ترکیب زیر تشکیل می­گردد:

شش نفر از فقهای عادل و آگاه به مقتضیات زمان و مسایل روز. انتخاب این عده با مقام رهبری است…»

به موجب این اصل، «فقاهت»، «عدالت» و «آگاهی به مقتضیات زمان و مسایل روز»، شرایط عضویت در شورای نگهبان است.

شرایط حقوقدانان

در بخش دیگری از اصل ۹۱، در مورد شرایط عضویت حقوق­دانان در شورای نگهبان چنین آمده است:

«… شش نفر حقوق­دان در رشته­های مختلف حقوقی، از میان حقوق­دانان مسلمانی که به وسیله رئیس قوه قضاییه به مجلس شورای اسلامی معرفی می­شوند و با رأی مجلس انتخاب می­گردند.»

در ادامه به معرفی حقوقدانان و فقهای شورای نگهبان می پردازیم.


فقهای شورای نگهبان


آیت الله احمد جنتی

نام پدر: هاشم

تاریخ و محل تولد: ۱۳۰۵ - اصفهان

تحصیلات: اجتهاد

دوره عضویت: اول تا پنجم


سوابق:عضو مجلس خبرگان رهبری، عضو شورای بازنگری قانون اساسی، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام، رئیس ستاد احیای امر به معروف و نهی از منکر، رئیس سازمان تبلیغات اسلامی، رئیس شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی، عضو شورای عالی تبلیغات خارج از کشور، عضو و رئیس شورای مرکزی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه ها، نماینده مقام معظم رهبری در امور بالکان، نماینده مقام معظم رهبری در اتحادیه انجمن های اسلامی دانش آموزان، امام جمعه موقت تهران، قم، اهواز و کرمانشاه، عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و قاضی دادگاه های انقلاب اسلامی اهواز

توضیحات:وی با سابقه ترین عضو فقهای شورای نگهبان است و پس از منصوب شدن از سوی حضرت امام خمینی(ره) در اسفند ۱۳۵۸ در تمام ادوار شورای نگهبان حضور داشته است.

**آیت الله احمد جنتی چندی پیش در همایش مسئولان دفاتر و هیئت های نظارت بر انتخابات گفت: البته قانون انتخابات به ویژه در امر تبلیغات، ضعف هایی دارد و به همین دلیل کار شورای نگهبان را دشوار تر می کند اماوظیفه ما رعایت قانون است نه مصلحت سنجی.



آیت الله محمد یزدی

نام پدر: علی

تاریخ و محل تولد: ۱۳۱۰ - اصفهان

تحصیلات: اجتهاد

دوره عضویت: دوم، چهارم و پنجم

سوابق:رئیس دفتر حضرت امام(ره) در قم، عضو مجلس خبرگان قانون اساسی، عضو مجلس خبرگان رهبری، نماینده مجلس شورای اسلامی، رئیس قوه قضاییه، رئیس دادگاه انقلاب اسلامی قم و باختران، عضو موسس و دبیر جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، عضو جامعه روحانیت مبارز تهران، امام جمعه موقت تهران، عضو هیأت امنای حوزه علمیه شهید شاه آبادی و عضو هیأت امنای دانشگاه فاطمیه قم.

توضیحات:در پی استعفای آقای صافی گلپایگانی در تیرماه ۱۳۶۷، آقای یزدی از سوی حضرت امام خمینی(ره) به جای وی به عضویت شورا درآمد. وی در سال ۱۳۶۸ به عنوان رئیس قوه قضائیه منصوب شد. پس از پایان خدمت در قوه قضائیه در سال ۱۳۷۸ مجددا به عضویت شورای نگهبان در آمد.

**آیت الله محمد یزدی شامگاه سه شنبه در جمع خادمین مراسم اعتکاف استان قم که در سالن همایش دفتر جامعه مدرسین حوزه علمیه قم برگزار شد، در سخنانی اظهار داشت: روز اول ماه رجب مصادف با اولین جلسه شورای نگهبان برای بررسی صلاحیت های کاندیداهای ریاست جمهوری بود که آیت الله جنتی در ابتدای این جلسه در خصوص اهمیت و فضیلت ماه رجب سخنانی را بیان کردند و گفتند در این روزها که روزهای دعا و عبادت است ما باید بمانیم و در خصوص افراد اظهار نظر کنیم که چه کسی صلاحیت حضور در این عرصه را دارد یا نه و باید بنشینیم و اطلاعات شخصی افراد را که در هیچ کجا بیان نمی شود را بشنویم و تصمیم بگیریم.

وی ادامه داد: بعد از سخنان آیت الله جنتی از ایشان وقت خواستم و گفتم که ثواب رسیدگی به اینکه چه کسی صلاحیت حضور در انتخابات را دارد و چه کسی فاقد صلاحیت های لازم است وبیان آن با شجاعت که فلانی حق ندارد کاندیدا باشد از انجام مستحبات و عبادات ماه رجب بیشتر است.

آیت الله محمد یزدی در جمع طلاب، اساتید و فضلاء، در جامعه مدرسین حوزه علمیه قم با اشاره به این که مدیریت مربوط به شرایط عادی و کلی است، ولی تدبیر زائد بر شرایط عادی، پیشگیری از بروز بحران و قدرت اداره در شرایط بحران است، افزود: " مدیریت " و " مدبریت " دو مسئله مهم است؛ البته این مفاهیم مقداری دایره اشخاصی که آمده اند اعم از روحانیون، وزراء، وکلا و دیگر اقشار وبه طور کلی مجموعه ۶۸۶ نفری که کاندیدا شده اند را محدود کرده و بسیاری از آنان به خاطر " مدیریت " و " مدبریت " کنار گذاشته می شوند؛ زیرا شورای نگهبان باید طبق قانون صلاحیت ها را احراز کند.


آیت الله محمدرضا مدرسی یزدی

نام پدر: سید جواد

تاریخ و محل تولد: ۱۳۳۴ - یزد

تحصیلات: اجتهاد

دوره عضویت: پنجم

سوابق:عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، سابقه سی سال تدریس در حوزه علمیه قم(هفده سال درس خارج فقه و اصول)، مدرس دانشگاه و عضو هیأت امناء بنیاد ملی نخبگان.



آیت الله محمد مؤمن

نام پدر: عباس

تاریخ و محل تولد: ۱۳۱۹ - قم

تحصیلات: اجتهاد

دوره عضویت: اول تا پنجم

سوابق:عضو مجلس خبرگان رهبری، عضو شورای عالی قضایی، نائب رئیس مجلس خبرگان رهبری، عضو شورای عالی سیاستگذاری و رئیس حوزه علمیه قم، عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، عضو مجمع جهانی اهل بیت(س)، عضو هیئت امنای دانشگاه قم و رئیس دادگاه عالی قم.


**آیت الله محمد مومن عضو فقهای شورای نگهبان چندی پیش در دیدار با دبیرکل و برخی اعضای شورای مرکزی حزب موتلفه اسلامی، با تاکید بر اینکه نظارت در شورای نگهبان بر انتخابات شوراها و ریاست جمهوری و صلاحیت کاندیداها بسیار با دقت انجام می شود، افزود:اگر بوی انحراف از کسی احساس کنیم، شبهه ای نداشته باشید که او را رد صلاحیت خواهیم کرد.

این عضو مجلس خبرگان رهبری افزود:: هم اکنون به لطف خداوند متعال جمع شورای نگهبان توجه خوبی دارند که هرجا بوی خلاف بیاید و صلاحیت احراز نشود، صلاحیت را تایید نمی کنند. همه کسانی که نگرانی دارند خوب است بدانند که ما نه با کسی دعوا داریم و نه به کسی باج می دهیم.

آیت الله محمد مومن چهارشنبه شب(۲۵ اردیبهشت) در همایش ائمه جماعات گفت: شورای نگهبانممکن است بیش از ۱۰ نفر را تایید صلاحیت کندو در این میان مردم تصمیم گیرنده نهایی هستند.



آیت الله سید محمود هاشمی شاهرودی

نام پدر: سید علی

تاریخ و محل تولد: ۱۳۲۷ - کربلا

تحصیلات: اجتهاد

دوره عضویت: سوم و پنجم

سوابق:عضو مجلس خبرگان رهبری، عضو مؤسس جامعة روحانیت مبارز عراق، مؤسس و رئیس مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق، رئیس دایره المعارف فقه اسلامی، رئیس قوه قضائیه و عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

توضیحات:وی در اسفند ۱۳۷۳ به جای آقای محمدی گیلانی به عضویت شورای نگهبان در آمد. در تیر ۱۳۷۸ به عنوان رئیس قوه قضائیه منصوب شد و آقای یزدی به جای ایشان به عضویت شورای نگهبان درآمد. پس از پایان خدمت در قوه قضائیه مجددا در مرداد ۱۳۸۸ به جای آقای لاریجانی به عضویت شورای نگهبان درآمد.




**آیت الله غلامرضا رضوانی از فقهای شورای نگهبان صبح روز ۳۱ فروردین ۹۲ دار فانی را وداع گفت و به دیدار حق شتافت.

وی از اول اسفند ۱۳۵۸ تا ۲۹ تیر ۱۳۶۲ به عضویت شورای نگهبان درآمد و پس از مدتی مجدداً از ۹ شهریور ۱۳۶۸ به بعد عضو این شورا بوده است.

هنوز جایگزین ایشان مشخص نشده است.




حقوقدانان شورای نگهبان




دکتر عباسعلی کدخدایی

نام پدر: علیرضا

تاریخ و محل تولد: ۱۳۴۰ - اصفهان

تحصیلات: دکترای حقوق بین الملل

دوره عضویت: چهارم و پنجم

سوابق:استاد دانشگاه تهران، قائم مقام دبیر شورای نگهبان، معاون اجرایی و امور انتخابات شورای نگهبان و سخنگوی شورای نگهبان

**عباسعلی کدخدایی در گفتگویی تلویزیونی که چند روز پیش از اخبار ۲۰:۳۰ رسانه ملی پخش شد، در پاسخ به این سوال که آیا لابی ها و فشارهای سیاسی تاثیری در روند تصمیم گیری شورای نگهبان دارد خاطرنشان کرد: فشار به این مفهوم که شورای نگهیان را از مسیر قانونی اش خارج کند خیر؛ شورای نگهبان تابع فشار نیست.

وی با بیان اینکه مصداق رجل سیاسی مدهبی بودن به تنهایی دلیلی برای احراز صلاحیت نیست، تصریح کرد: کاندیداهای ریاست جمهوری باید در مرحله اول جزء رجل سیاسی مذهبی باشند؛ اماهمه رجلان سیاسی مذهبی دارای شرایط احراز صلاحیت نیستند و کاندیدای ریاست جمهوری باید شرایط اصل ۱۱۵ قانون اساسی را هم دارا باشد.

عباسعلی کدخدایی روز پنج شنبه(۲۶ اردیبهشت)، با اشاره به پایان مهلت قانونی برای بررسی صلاحیت نامزدهای انتخابات آتی ریاست جمهوری، گفت: با استناد به تبصره ماده ۵۷ قانون انتخابات، طی نامه وزارت کشور مهلت بررسی صلاحیت نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری رابه مدت ۵ روز(از فردا) تمدید کردیم.


حسینعلی امیری

نام پدر: ملک حسین

تاریخ و محل تولد: ۱۳۴۵ - سنقر

تحصیلات: دانشجوی دکترای تخصصی حقوق عمومی

دوره عضویت: پنجم

سوابق:معاون قوه قضائیه و رئیس سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، رئیس کل دادگستری استان های خوزستان، کردستان و فارس و مدرس دانشگاه

**امیری در گفتگویی در مورد بررسی پرونده های مربوط به کاندیداها اظهار داشت: ما برای هر کاندیدا یک پرونده تشکیل می دهیم. داخل پرونده استعلاماتی از وزارت اطلاعات، دستگاههای امنیتی، اداره کل انتخابات شورای نگهیان و قوه قضائیه وجود دارد که تمامی این دستگاهها باید جزئیات پرونده های تشکیل شده کاندیدا را به شورای نگهبان اعلام کنند. بعد از اخذ استعلامات اعضای شورا در مورد ویژگیهای کاندیدا بر اساس اصل ۱۱۵ قانون اساسی بحثو بررسی می کنند.

وی در پاسخ به اینکه در سالهای گذشته ثابت شده است که شورای نگهبان بیشتر از ۴ تا هشت نفر را به عنوان کاندیداهای مورد تائید شورا برای ریاست جمهوری معرفی نکرده و آیا امسال هم همین تعداد معرفی می شوند گفت:شورای نگهبان هیچ محدودیت و سقفی برای ثبت نام یا تایئد صلاحیت ها ندارد.اگر هزار نفر هم ثبت نام کنند هر تعداد که واجد شرایط باشند معرفی می کنیم.


دکتر سیامک ره پیک

نام پدر: غلامحسین

تاریخ و محل تولد: ۱۳۴۲ - تهران

تحصیلات: دکترای حقوق خصوصی

دوره عضویت: پنجم - حقوقدان

سوابق:رئیس دانشکده علوم قضایی، سر دبیر فصلنامه دیدگاه های حقوقی، مدیر مسئول فصلنامه مطالعات راهبردی و رئیس پژوهشکده مطالعات راهبردی



حجت الاسلام محمد سلیمی

نام پدر: ذبیح اله

تاریخ و محل تولد: ۱۳۳۳ - همدان

تحصیلات: سطح چهار حوزوی معادل دکتری

دوره عضویت: پنجم - حقوقدان

سوابق:حاکم شرع دادگاههای انقلاب اسلامی در استانهای تهران، خراسان، فارس و همدان، رئیس سازمان قضایی نیروهای مسلح استان همدان، رئیس شعبه ۳۱ دیوان عالی کشور، رئیس شعبه دوم دادگاه ویژه روحانیت، دادستان کل ویژه روحانیت و مدرس حقوق در دانشگاه



دکتر محسن اسماعیلی

نام پدر: عزیزالله

تاریخ و محل تولد: ۱۳۴۴ - تهران

تحصیلات: دکترای حقوق خصوصی، اجتهاد

دوره عضویت: چهارم و پنجم - حقوقدان

سوابق:رئیس دانشکده حقوق دانشگاه امام صادق(ع) و استاد دانشگاه

**محسن اسماعیلی عضو حقوقدان شورای نگهبان(دوشنبه ۹ اردیبهشت) در همایش منادیان حماسه اظهار داشت: قانون اساسی شرایط ریاست جمهوری را تبیین و روشن کرده است که این شرایط باید احراز شود اماآنچه که در قانون اساسی آمده و کاری که شورای نگهبان انجام خواهد داد، تعیین حداقل هاستو اسامی که از طرف شورای نگهبان پس از ثبت نام کاندیداها اعلام می شود، کسانی هستند که حداقل ها و کف شرایط را دارند.


محمد رضا علیزاده

نام پدر: مشهد

تاریخ و محل تولد: ۱۳۳۰ - سوادکوه

تحصیلات: کارشناسی ارشد حقوق

دوره عضویت: دوم تا پنجم

سوابق:معاون رئیس قوه قضائیه و رئیس سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، معاون بازرسی کل کشور، دادستان انقلاب اسلامی قائمشهر، مدیرکل ارزشیابی قضات و قائم مقام دبیر شورای نگهبان.

توضیحات؛وی با سابقه ترین عضو حقوقدان شورای نگهبان است.



با توجه به اینکه آخرین روز ثبت نام داوطلبان انتخاباتیازدهم ریاست جمهوری روز ۲۱ اردیبهشت بوده است، در نهایت باید تا ۳۱ اردیبهشت ماه منتظر ماند و دید که اعضای شورای نگهبان صلاحیت چه کسانی را برای انتخابات ریاست جمهوی آتی احراز خواهند کرد.
مشرق