محمود حاج زمان:بیش از ۳ سال است که محققان نتوانسته اند در خون دو بیمار استرالیایی دریافت کننده مغز استخوان، نشانه ای از ویروس ایدز پیدا کنند. با این وجود، عود کردن های اخیر ایدز در سایر بیمارانی که آنها هم ویروس قابل شناسایی نداشتند، می تواند باعثکمرنگ شدن خوش بینی ها راجع به مدت زمان بقای اثرات درمان جدید شود؛ یعنی پیش از آنکه ویروس مجددا حملات خود را از سر گیرد.
به گزارش نیوساینتیست، آخرین نتایج درمانی بیماران استرالیایی که هفته گذشته درکنفرانس بین المللی ایدز ۲۰۱۴ارائه شد، در کنار دیگر شواهد و مدارکی قرار می گیرد که نشان می دهد پیوند مغز استخوان اثر ضد ویروسی قوی اما هنوز غیر قابل توضیح دارد. با این وجود، تشریح اثرات پیوند دشوار است؛ زیرا بیماران کماکان تحت دارودرمانی ضد ویروسی(ART) قرار می گیرند که جداسازی اثرات پیوند مغز استخوان و ART را در مراحل ویروسی مشکل می سازد.
نتایج کنفرانس مذکو، فهرست رو به رشدی را تکمیل می کند که نشان می دهد ویروس اچ. آی. وی به چنان سطح پایینی از فعالیت می رسد که خروجی کار تقریبا معادل درمان است؛ چه به دلیل پیوند مغز استخوان و چه به دلیل درمان اولیه و به موقع از طریق ART پیش از پایداری ویروس و پنهان شدن آن در بدن باشد. با این وجود، برخی محققان عقیده دارند نتایج بازگشت بیماری در سایر بیماران باید هشداری باشد تا هوشیارانه تر از عبارت «پاکسازی سلولی» استفاده کنیم. آزیر سائز - سیریون از انستیتو پاستور پاریس می گوید: «زمانی که بیماران هنوز تحت درمان داروهای ضد ویروس هستند، باید نسبت به فرضیاتی که انجام می دهیم محتاط باشیم.»
باشگاه رو به رشد درمان شدگان
دیوید کوپر، محقق موسسه کربی دانشگاه نیوساوثولز استرالیا و ارائه دهنده نتایج پرونده بیمارانی که در بیمارستان سنت وینسنت سیدنی پیوند مغز استخوان دریافت کردند، می گوید «ما نتوانستیم نشانه هایی از ایدز در دو بیمار خود کشف کنیم یا پادتن هایی بر ضد ویروس در بدن آنها شناسایی کنیم. به نظر می رسد که تمام ویروس از پلاسمای خون بیماران ما ناپدید شده است.»
این نتایج به آن معنی است که در مجموع، اکنون ۵ نفر در سراسر دنیا وجود دارند که به دنبال پیوند مغز استخوان، ویروس قابل شناسایی از بدن آنها پاک شده است. همانند موارد قبلی، دو بیمار استرالیایی نیز ابتدا برای درمان سرطان خون تحت عمل پیوند مغز استخوان قرار گرفتند؛ اما مشخص شد که به صورت مزمن به بیماری ایدز نیز مبتلا هستند: یکی از سال ۲۰۰۳ / ۱۳۸۲ و دیگری از سال ۱۹۸۷ / ۱۳۶۶.
از میان ۵ عضو این باشگاه، تنها یک نفر کاملا درمان شده است. تیموتی ری براون، که البته بیشتر به نام«بیمار برلینی»شناخته می شود، سلامتی خود را مدیون دریافت پیوند مغز استخوان از اهدا کننده ای است که به طور طبیعی در مقابل ایدز مقاوم بوده است.
مقاومت طبیعی بدن در مقابل ایدز توسط سویه ای از یک ژن موسوم به CCR۵ تامین می شود. سویه معمول این ژن مسئول ساخت پروتئینی روی سطح گلبول های سفید خون است که ویروس ایدز از آن به عنوان «دستگیره» برای وارد شدن به سلول و کشتن آن استفاده می کند. اهداکنندگانی که در برابر ایدز ایمن هستند، دو سویه «معیوب» از این ژن را دارند؛ سویه ای که پروتئینی بدشکل تولید می کند که ویروس ایدز نمی تواند به آن چنگ بزند.
ایدز باز می گردد
دو بیمار دیگر که بیشتر با نام«بیماران بوستونی»شناخته می شوند، مغز استخوان شان را از اهداکنندگان معمولی دریافت کردند. اما هر کدام از آنها به شکل طبیعی نسخه های منفرد از یکی از سویه های معیوب CCR۵ را در بدن داشتند؛ ویژگی ای که به آنها مقاومتی نسبی در برابر ویروس ایدز می بخشید. با این وجود، اگرچه به نظر می رسید هر دو بیمار بوستونی تیرماه سال گذشته کاملا درمان شده بودند، چندی پیش بیماری آنها بازگشت و آنها مجبور شدند درمان دارویی را از سر بگیرند.
هیچ کدام از بیماران سیدنی از مقاومت طبیعی در مقابل ویروس برخوردار نبودند. یکی از آنها پیوندی از اهداکننده ای دریافت کرد که یک نسخه معیوب از ژن CCR۵ داشت. اما مغز استخوان پیوند بیمار دیگر از اهداکننده ای معمولی تامین شده بود. با این وجود، بدن دریافت کننده ظاهرا هنوز قادر است ویروس را سرکوب کند.
کوپر می گوید: «مغز استخوان پیوندی بیمار حاوی هیچ ژن مقاومی نیست. این مساله سرنخ مهمی است که نشان می دهد واکنش ایمنی آغاز شده توسط پیوند مغز استخوان دارای تاثیر ضد ایدز قدرتمندی است. امیدواریم با آزمایش روی نمونه های گرفته شده از بیماران، نحوه وقوع این رخداد را کشف کنیم. شاید بتوان درمان هایی یافت که بدون انجام پیوند واقعی، آنچه را در پیوند مغز استخوان انجام می شود، تقلید کند.»
هر دو بیمار کماکان تحت درمان ART قرار دارند. کوپر می گوید: «ما باید مطالعات بیشتری روی این بیماران انجام دهیم تا درک کنیم اثر ضد ایدز چیست، ویروس کجا مخفی می شود و چه زمانی قطع ART خطری ندارد.» وی از این نگران است که اگر ART را قطع کنند، ویروس مجددا حمله کند.
علاوه بر این، در بیمارانی شاخصی که ظاهرا درمان زودهنگام پس از تشخیص بیماری توانسته بود به کنترل ویروس بیانجامد، اخیرا نشانه هایی از باگشت بیماری مشاهده شده است. بهترین نمونه این رخداد،«بچه می سی سی پی»است. این کودک به مدت ۴ سال بود که درمان ART را قطع کرده بود و هیچ نشانه ای از عفونت ایدز در او دیده نمی شد؛ اما ماه گذشته و به دنبال شناسایی بازگشت ویروس، مجبور شد مجددا ART را از سر بگیرد.
با توجه به این عود کردن ها، شارون لوین از دانشگاه موناش استرالیا یادداشتی در خصوص لزوم احتیاط راجع به نتایج بیماران استرالیایی منتشر ساخته است. وی می گوید: «با توجه به آنچه راجع به بیماران بوستونی می دانیم، تنها آزمایش اصلی برای تایید اینکه پیوند تفاوتی فاحش در وضعیت بیمار ایجاد می کند، توقف درمان است.» وی می افزاید: «بی شک همه این موارد در درک بهتر ما از اثرات عمل پیوند مفید هستند. بیماران دیگری هم در نقاط مختلف دنیا وجود دارند که وضعیت مشابهی دارند، اما همه آنها تحت ART قرار دارند.»
مهم ترین مانع در کشف درمان قطعی ایدز این است که ویروس در بافت اندام های گوارشی بدن، سیستم لنفاوی، جریان خون و نقاط دیگر بدن نهفته باقی می ماند؛ اما در صورت قطع ART می تواند بیدار شده و حمله به سلول های خونی را مجددا از سر گیرد. بهترین امید استفاده از داروهایی مانند وریونستات ها است که کاملا ویروس را بیرون می کشند؛ در نتیجه داروهای ضدویروسی می توانند بی درنگ آن را از پا در آورند. در حال حاضر، کار روی این روش درمانی در چندین آزمایشگاه های مختلف در سراسر دنیا در حال انجام است.