مشکل این افراد که آنها را در فصل بهار بسیار آزار می دهد ابتلا به آلرژی فصلی است؛ آن هم آلرژی فصل بهار که علائم خاص خود را دارد. درباره آلرژی فصلی، علائم و نشانه های آن و اینکه چه کنیم تا این علائم، کمتر بیماران مبتلا به آلرژی را آزار دهد، با دکتر سیدشهاب الدین محمد مکی، فوق تخصص ریه و عضو تیم پیوند ریه بیمارستان دکتر مسیح دانشوری گفت وگو کرده ایم.

آلرژی فصلی چیست؟

وقتی در مورد آلرژی صحبت می کنیم ذهن ما بیشتر معطوف به فصل بهار می شود. اما باید دانست که آلرژی های فصلی ممکن است در فصل های مختلف دیده شود. به عبارت بهتر، برحسب اینکه چه نوع آلرژی ای در چه فصلی وجود دارد افراد مختلف ممکن است به آلرژی فصلی مبتلا شوند اما چون فصل بهار فصل رویش گیاهان است، عمدتا آلرژی هایی که در فصل بهار رایج است به دلیل مواجهه با گرده گل هاست. از سوی دیگر، زندگی در مناطق شهری نیز به دلیل وجود انواع آلودگی ها می تواند باعثابتلا به انواع آلرژی ها شود.

علائم آلرژی های فصلی چیست؟

آلرژی های فصلی معمولا به صورت عطسه، سرفه، آبریزش بینی، خارش بینی، ترشحات پشت حلق و قرمزی چشم بروز می کند؛ علاوه براین، ممکن است سرفه های طولانی به مدت دوماه یا تمام فصل را به دنبال داشته باشد. از طرف دیگر، برخی از مواقع ممکن است نخستین تظاهر آلرژی فصل بهار، به صورت آسم باشد. البته در فصل های دیگر هم این علائم در افراد دیده می شود. به عنوان مثال، در فصل پاییز که فصل گردوغبار است و باد سبب پراکندگی برگ درختان می شود، این علائم بروز و ظهور می کند.

از صحبت های شما می توان اینطور برداشت کرد که علائم آلرژی در فصل های مختلف تقریبا یکسان است؟

بله. همینطور است. آلرژی در فصل های مختلف دارای علائم یکسان است ولی نوع آلرژن ها متفاوت است. ممکن است تعدادی از بیماران در تمام سال، آلرژی داشته باشند. به عبارت بهتر، ممکن است به چیزهایی آلرژی داشته باشند که همیشه در محیط وجود دارد؛ مثلا برخی از افراد به آلاینده های محیطی ممکن است آلرژی داشته باشند یا ممکن است برخی افراد که از پرنده یا سایر حیوانات نگهداری می کنند نسبت به آنها آلرژی داشته باشند و حتی خود مطلع نباشند.

آقای دکتر، علائم آلرژی های فصلی با سرماخوردگی مشابه است. مردم چگونه متوجه شوند که دچار سرما خوردگی شده اند یا آلرژی؟

بله، همینطور است. عمده ترین مشکلی که وجود دارد تشابهاتی است که بین علائم سرماخوردگی و آلرژی فصلی وجود دارد، به همین دلیل بیمارانی که نمی دانند مبتلا به آلرژی هستند گمان می کنند که دچار سرماخوردگی شده اند و می گویند چرا مدام و هر هفته سرما می خورم؟ درحالی که آنها آلرژی فصلی دارند نه سرماخوردگی. در آلرژی های فصلی، درد گلو، تب، بی حالی و بدن درد وجود ندارد و علائم آلرژی آبریزش بینی، سرفه، عطسه، خارش بینی، ترشحات پشت حلق و قرمزی چشم است.

چه عواملی علائم آلرژی را کاهش می دهد و از طرف دیگر، چه عواملی سبب خواهد شد که علائم آلرژی در فرد مبتلا به آلرژی تشدید شود؟

برای اینکه بتوانیم علائم آلرژی را کاهش دهیم قطعا لازم است که بیمار در معرض عامل ایجاد کننده آلرژی قرار نگیرد؛ بنابراین اگر شخصی به گرده گیاهان در فصل بهار آلرژی دارد باید کمتر در محیط هایی قرار بگیرد که رویش گیاهان بیشتر است. البته نمی توان از افرادی که آلرژی دارند خواست که در فصل بهار از منزل خارج نشوند چرا که این امر با توجه به مشغله های زندگی شهری امکانپذیر نخواهد بود. به عنوان مثال در تهران خیلی از افراد به درخت چنار حساسیت دارند و این درحالی است که درخت چنار در تهران بسیار زیاد است. از طرف دیگر، خود بیمار ممکن است متوجه شود که در برخی از محیط ها که قرار می گیرد علائم آلرژی اش تشدید می شود که در این صورت باید تا حد امکان از قرارگرفتن در آن محیط ها اجتناب کند. به عنوان نمونه، ممکن است کسی باغچه ای یا باغی داشته باشد که هرگاه در آن محیط قرار می گیرد، بیماری اش تشدید شود و یا حیوانی دارد که در تماس با او علائم آلرژی بیشتر آزارش دهد که در چنین شرایطی فرد باید سعی کند از رفتن به آن محیط و یا تماس با آن حیوان اجتناب کند چرا که قرار گرفتن در آن محیط علائم آلرژی را تشدید می کند و بنابراین بیمار بیشتر اذیت می شود. علاوه براین، ممکن است فرد وقتی با ماده شیمیایی خاصی برخورد می کند، علائمش تشدید شود که در این حالت نیز باید از آن ماده شیمیایی خاص دوری کند.

اما درهرحال، برخی از بیماران هستند که به یک عامل خاص آلرژی دارند که نمی توان آن را به طور کامل حذف کرد؛ به عنوان مثال، به پوشش گیاهی آلرژی دارند. به این بیماران نمی توان گفت که به هیچ عنوان از منزل خارج نشوند. این قبیل افراد را به متخصصان ایمونولوژی معرفی می کنیم تا آنها آزمایش های مختلف پوستی یا آلرژی را برای بیماران انجام دهند و بتوانند نوع آلرژی را به طور دقیق مشخص کنند تا بتوانند درمان حساسیت زدایی را برای این نوع از بیماران انجام دهند یا واکسن هایی را در فاصله های خاص برای این بیماران تزریق کنند تا حساسیت زدایی برای بیماران انجام شود.

آیا نوع تغذیه در ابتلا به آلرژی یا تشدید علائم آن تأثیر گذار است؟

خوراکی ها و سبزیجات و میوه های رنگی از قبیل فلفل، گوجه فرنگی، سیب قرمز، آجیل و تنقلات، غذاهای دارای مواد افزودنی و… می توانند علائم آلرژی را در فردی که آلرژی دارد تشدید کنند، بنابراین افرادی که آلرژی دارند باید مراقب باشند که اگر با خوردن این مواد غذایی، علائم آلرژی شان تشدید می شود از مصرف این نوع مواد غذایی اجتناب کنند. البته این نکته را باید خاطرنشان کرد که هیچ قانون و قاعده خاصی برای خوراکی ها در رابطه با آلرژی وجود ندارد بلکه بهترین راه آن است که افرادی که آلرژی دارند فهرستی از مواد غذایی که علائم آلرژی را در آنها تشدید می کند تهیه کنند و براساس تجربه شخصی خود موارد را به خاطر بسپارند و سعی کنند این مواد غذایی را از رژیم غذایی خود حذف کنند.

آقای دکتر، اگر هیچ کدام از اقداماتی که فرمودید، علائم بیماری را کاهش نداد، چه باید کرد؟

در نهایت اگر اقداماتی که گفته شد قابل اجرا نبود و مؤثر واقع نشد، نیاز به درمان دارویی است. در چنین شرایطی معمولا انواع ضد حساسیت که تأثیرات مختلفی روی افراد دارد برای فرد مبتلا به آلرژی تجویز می شود. اگر این نوع ضد حساسیت ها مؤثر واقع نشد، می توان از داروهای استنشاقی یا موضعی داخل بینی برای بیماران مبتلا به آلرژی استفاده کرد. از سوی دیگر، اغلب سعی می کنیم با یک داروی خاص، بیماری فرد مبتلا به آلرژی را کنترل و برای یک دوره محدود آن تک دارو را برای بیمار تجویز کنیم تا آن را مصرف کند اما اگر با یک داروی خاص هم نتوانستیم بیماری فرد را کنترل کنیم، از ترکیب دو یا سه دارو به صورت ترکیبی استفاده خواهیم کرد؛ البته این اقدام بستگی به این دارد که بدن بیمار تا چه میزان به دارو برای درمان پاسخ دهد.

به طور کلی آیا می توان از مبتلا شدن به آسم یا آلرژی در زندگی شهری جلوگیری کرد؟

در پاسخ به سؤال شما باید بگویم که در زندگی فعلی، غالبا راهی برای جلوگیری از آسم یا آلرژی وجود ندارد چرا که آنقدر آلاینده های محیطی و آلرژن ها در محیط های شهری زیاد است که واقعا نمی توان از ابتلا به آسم و آلرژی جلوگیری کرد که این خود یک معضل زندگی شهری است؛ البته یکسری اقدامات هست که از دوره شیرخوارگی قابل انجام است و می تواند تا حدی در پیشگیری از بروز آلرژی های احتمالی یا احتمال بروز آسم تأثیر گذار باشد.