کمیته اخلاق از آن بخشهایی است که واقعا می تواند بسیاری از مشکلات فوتبال ایران را یک تنه حل کند و از حیثاهمیت شاید مهمترین رکن قضایی فوتبال تلقی شود. آنچه که نگران کننده است اینکه متاسفانه تاسیس این کمیته در فوتبال ایران شاید مانند بسیاری دیگر از اقدامات، صرفا از روی ناچاری و رفع تکلیف آنهم پس از تغییر اساسنامه فیفا از یکسو و فشار کارشناسان حقوقی و رسانه ها از دیگر سو بوده است و شاید همین بی انگیزگی باعثشده تا با وجود گذشت نزدیک دو سال از تغییر اساسنامه فیفا، کمیته اخلاق در ایران آنگونه که باید شکل نگرفته و موثر واقع نگردیده است.
در وهله اول اینکه برای تشکیل یک کمیته بایستی نخست آیین نامه آن کمیته وجود داشته باشد تا شکل گیری و ترکیب آن کمیته براساس مفاد آن آیین نامه باشد حال آنکه متاسفانه آنچه رخ داده برعکس بوده یعنی ابتدا این کمیته شکل گرفته و پس از شکل گیری، ظاهرا برای آن آیین نامه نوشته شده است!
هرچند همین فرآیند معکوس نیز به درستی انجام نمی شود به این معنا که آیین نامه ای که ادعا می شود نگاشته و تصویب شده است، منتشر نشده است که این خود از عجایب است که چگونه می توان قانونی را که منتشر نشده و به اطلاع عموم نرسیده است اجرا نمود و انتظار اجرای آن را داشت یا در صورت نقض مفاد آن، ناقضین را مجازات نمود؟
اما صرف نظر از موارد فوق باید دقت نمود که این رکن قضایی نیز مانند هر مرجع قضایی دیگری دارای اختیارات و حوزه عملکردی است که آن را " صلاحیت " می نامیم و خارج از این صلاحیت حق فعالیت یا رسیدگی و صدور حکم را ندارد.
مواد ۱۳ به بعد آیین نامه اخلاقی فیفا به ذکر و بررسی این موارد که در صلاحیت کمیته اخلاقی است پرداخته و می توان گفت که موارد صلاحیت کمیته اخلاق عبارتند از:
رشوه، فساد و تبانی، شرط بندی و دستکاری نتایج مسابقات، تبعیض نژادی، عدم رازداری و امانتداری، عدم وفادرای به سازمان، جعل و سندسازی، پیشنهاد یا قبول هدایای نامشروع، تعارض منافع، کوتاهی در افشاگری و ارایه گزارش به مقامات صالح، رعایت نکردن بی طرفی توسط مقامات رسمی و دریافت کمیسیون و حق دلالی در راه انجام وظیفه.
سوالی که به ذهن می رسد اینکه آیا می توان با ادعای بومی سازی و انطباق با فرهنگ یا مذهب، جرم انگاری نمود و مواردی را به عنوان تخلفات جدید به آیین نامه اخلاقی افزود یا از آن کاست؟ پاسخ منفی است چرا که مقررات اخلاق از جمله " مقررات امری " هستند که دستکاری و تغییر آنها بدون اذن صریح قانونگذار ممکن نیست(و هیچ جای مقررات بین المللی چنین مجوزی به کشورها داده نشده است) و بلکه اتفاقا برابر ماده ۲۳ آیین نامه اخلاقی فیفا، هرگونه تبعیض نژادی، قومی یا مذهبی به شدت نهی شده و مستوجب برخورد و مجازات شناخته شده است و نیک می دانیم که تبعیض نژادی یا مذهبی از مواردی است که به شدت توسط فیفا رصد و برخورد می شود.
در پایان این سوال مطرح می شود که اگر کمیته اخلاق خارج از صلاحیت خود(براساس کدهای اخلاقی فیفا) مبادرت به رسیدگی و صدور حکم نماید برای افرادیکه از محل صدور این حکم متضرر شده اند چه راهکاری وجود دارد؟ پاسخ آنکه کمیته استیناف بعنوان مرجع تجدیدنظر احکام کمیته اخلاق، این اختیار را دارد که احکام صادره را مجددا بررسی و در صورت مشاهده هرگونه اشکال، خصوصا عدم وجود صلاحیت برای کمیته اخلاق، مبادرت به نقض حکم صادره خواهد نمود بنابراین و بعنوان مثال در پرونده اختلاف میان آقایان قلعه نوعی، رحمتی، کعبی و موسوی، بعد از صدور حکم برائت به سودآقای قلعه نویی، محکومیت بازیکنان به علت اظهار نظر خلاف واقع یا افترا مطلقا در صلاحیت کمیته اخلاق نیست و این بازیکنان حق دارند به علت عدم صلاحیت ذاتی کمیته اخلاق در صدور این بخش از حکم به کمیته استیناف مراجعه و تقاضای نقض حکم را بنمایند.(حتی با وجود آنکه حکم در ظاهر قطعی و غیر قابل تجدیدنظر باشد.)
۴۳ ۴۳