کمتر از یک ماه به مراسم افتتاحیۀ شصت و پنجمین دورۀ جشنوارۀ جهانی فیلم کن باقی مانده است. پس نگاهی می‌اندازیم به تاریخچۀ کن و نخل طلایش؛ و اسامی برندگان جایزۀ بهترین فیلم در شصت و چهار دورۀ گذشتۀ این جشنواره را مرور کنیم.

نخل طلا باارزش ترین جایزۀ سینمایی در فرانسه است که هرساله توسط هیأت داوران فستیوال کن به بهترین فیلم سینمای جهان اهدا می شود. تاریخچۀ نخل طلا در واقع به سال ۱۹۵۵ برمی گردد. قبل از آن، از سال ۱۹۳۹(نخستین دورۀ این فستیوال) تا سال ۱۹۵۴، جایزۀ اصلی کن «جایزۀ بزرگ جشنوارۀ بین المللی فیلم» نام داشت و به صورت دیپلم به فیلمساز اهدا می شد. در سال ۱۹۵۴ روبر فاور لوبره(نمایندۀ رسمی کن و در سالهای بعد رئیس این جشنواره) از خانم لوسین لازون طراح مشهور جواهرآلات درخواست کرد که برای جایزۀ اول جشنواره یک نخل را طراحی کند. نخل از دوران قدیم سمبل شهر کن در جنوب فرانسه بوده و این به خاطر وجود نخلستان هایی در خطوط ساحلی این شهر است. علاوه بر این شاخۀ درخت نخل در اروپای باستان نشان پیروزی بوده است. بنابراین نشانۀ «نخل طلایی» در سال ۱۹۵۵ جایگزین «جایزۀ بزرگ جشنواره» شد و برای اولین بار به سینماگر آمریکایی: دلبرت مان برای فیلم «مارتی» اهدا شد. اما به دلیل عدم اتفاق نظر بین مسئولان جشنواره، از ۱۹۶۴ تا ۱۹۷۴ جایزۀ اصلی به فرم اولیه بازگشت. از ۱۹۷۵ تاکنون «نخل طلا» جایزۀ اول کن بوده است. البته پیکرۀ این جایزه در طول زمان تغییراتی نیز کرده است.

اولین دورۀ جشنوارۀ کن در ماه سپتامبر سال ابتدایی جنگ جهانی دوم برگزار شد. و اولین فیلمسازی که جایزۀ بزرگ این جشنوارۀ بین المللی را در دستانش لمس کرد، سیسیل ب. دومیل بود. کن به دلیل گسترش شعلۀ جنگ در اروپا، تا پایان جنگ متوقف ماند. و در دومین دوره اش در سال ۱۹۴۶، جایزۀ بزرگ خود را همزمان به ۱۱ فیلم از ۱۱ کشور اعطا کرد. در میانۀ سالهای دهۀ ۱۹۵۰ که اروپا به تدریج از بحرانهای ناشی از جنگ رهایی می یافت، همراه با رشد و توسعۀ اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی در اروپا، این جشنواره جانی تازه گرفت و تبدیل به یکی از بزرگترین جشن های سینمایی دنیا و محل کشف فیلمسازان سراسر جهان شد. از دهۀ ۶۰ میلادی تاکنون جشنوارۀ فیلم کن به عنوان مهم ترین و باشکوه ترین رویداد سینمایی جهان شناخته می شود. این جشنواره هرسال به مدت ۱۰ روز در جریان است و شامل بخش های «مسابقه»، «نوعی نگاه»، «مسابقۀ فیلم های کوتاه»، «بخش خارج از مسابقه»، «دو هفته کارگردانان»، «هفتۀ منتقدین» و «بازار فیلم» است.

تنها فیلمسازانی که موفق شده اند دو بار جایزۀ بهترین فیلم جشنوارۀ کن را از آن خود کنند؛ آلف شوبرگ، فرانسیس فوردکوپولا، شوهی ایمامورا، امیر کوستوریتسا، بیل آگوست و برادران داردن هستند. سینمای آمریکا با دریافت ۲۲ جایزۀ بهترین فیلم، رکورددار است. و ایتالیا(۱۲ جایزه)، فرانسه(۱۱ جایزه)، انگلستان(۹ جایزه)، دانمارک و ژاپن(هر یک با ۴ جایزه) در رتبه های بعدی قرار دارند. سینمای ایران هم از نخل طلا بی نصیب نمانده و در سال ۱۹۹۷ با «طعم گیلاس» ساختۀ عباس کیارستمی توانست این جایزه را به ویترین افتخاراتش اضافه کند.

اسامی برندگان جایزۀ اصلی جشنوارۀ کن در ۶۴ دورۀ قبل:

فیلمهای برندۀ «جایزۀ بزرگ جشنوارۀ بین المللی فیلم» در کن:

۱۹۳۹: یونیون پاسیفیک(سیسیل ب. دومیل / آمریکا)

۱۹۴۶: رم، شهر بی دفاع(روبرتو روسلینی / ایتالیا)؛ برخورد کوتاه(دیوید لین / انگلستان)؛ تعطیلی از دست رفته(بیلی وایلدر / آمریکا)؛ نقطۀ بازگشت(فریدریخ مارکوویچ ارملر / شوروی)؛ سمفونی پاستورال(ژان دولانوی / فرانسه)؛ عذاب(آلف شوبرگ / سوئد)؛ مردی بدون بال(فرانتیشک کاپ / چکسلواکی)؛ آخرین فرصت(لئوپولد لیندبرگ / سوئیس)؛ شهر بی قانون(چتان آناند / هندوستان)؛ پرترۀ ماریا(امیلیو فرناندز / مکزیک) و چمنزارهای قرمز(بودیل ایپسن و لا لوریتزن / دانمارک)

۱۹۴۷: عجایب زیگفلد(وینسنت مینه لی / آمریکا)؛ دامبو(والت دیسنی / آمریکا)؛ نفرین شدگان(رنه کلمان / فرانسه)؛ آنتوان و آنتوانت(ژاک بکر / فرانسه)؛ آتش متقابل(ادوراد دیمیتریک / آمریکا)

۱۹۴۸: جشنواره برگزار نشد.

۱۹۴۹: مرد سوم(کارول رید / انگلستان)

۱۹۵۰: کن برگزار نشد.

۱۹۵۱: معجزه در میلان(ویتوریو دسیکا / ایتالیا)؛ مادموآزل ژولی(آلف شوبرگ / سوئد)

۱۹۵۲: اتللو(ارسون ولز / آمریکا)؛ دو سنت امید(رناتو کاستلانی / ایتالیا)

۱۹۵۳: مزد ترس(آنری ژرژ کلوزو / فرانسه)

۱۹۵۴: دروازۀ جهنم(تینوسوکه کینوگاسا / ژاپن)

فیلمهای برندۀ «نخل طلا»:

۱۹۵۵: مارتی(دلبرت مان / آمریکا)

۱۹۵۶: دنیای خاموش(ژاک ایو کوتو و لویی مال / فرانسه)

۱۹۵۷: ترغیب دوستانه(ویلیام وایلر / آمریکا)

۱۹۵۸: لک لک ها پرواز می کنند(میخائیل کالاتوزوف / شوروی)

۱۹۵۹: اورفۀ سیاه(مارسل کامو / فرانسه)

۱۹۶۰: زندگی شیرین(فدریکو فلینی / ایتالیا)

۱۹۶۱: ویریدیانا(لوئیس بونوئل / اسپانیا)؛ غیبتی چنین طولانی(آنری کولپی / فرانسه)

۱۹۶۲: آدمی که قول می دهد(آنسلمو دوآرته / برزیل)

۱۹۶۳: پوزپلنگ(لوکینو ویسکونتی / ایتالیا)

فیلمهای برندۀ «جایزۀ بزرگ جشنواره»:

۱۹۶۴: چترهای شربورگ(ژاک دمی / فرانسه)

۱۹۶۵: لم… و چگونه می توان به دستش آورد(ریچارد لستر / انگلستان)

۱۹۶۶: یک مرد و یک زن(کلود للوش / فرانسه)؛ خانم ها و آقایان(پیترو جرمی / ایتالیا)

۱۹۶۷: آگراندیسمان(میکل آنجلو آنتونیونی / ایتالیا)

۱۹۶۸: کن به دلیل رویدادهای مه ۱۹۶۸ برگزار نشد.

۱۹۶۹: اگر…(لیندسی آندرسون / انگلستان)

۱۹۷۰: مش(رابرت آلتمن / آمریکا)

۱۹۷۱: دلال(جوزف لوزی / انگلستان)

۱۹۷۲: حماسۀ ماتئی(فرانچسکو رزی / ایتالیا)؛ طبقۀ کارگر به بهشت می رود(الیو پتری / ایتالیا)

۱۹۷۳: مزدور(آلن بریجز / انگلستان)؛ مترسک(جری پاتزبرگ / آمریکا)

۱۹۷۴: مکالمه(فرانسیس فوردکوپولا / آمریکا)

فیلمهای برندۀ «نخل طلا»:

۱۹۷۵: وقایع سال آتش(محمد لخدرهامینا / الجزایر)

۱۹۷۶: رانندۀ تاکسی(مارتین اسکورسیزی / آمریکا)

۱۹۷۷: پدرسالار(پائولو و ویتوریو تاویانی / ایتالیا)

۱۹۷۸: درختی از کندۀ چوبی(ارمانو اولمی / ایتالیا)

۱۹۷۹: اینک آخرالزمان(فرانسیس فوردکاپولا / آمریکا)؛ طبل حلبی(وولکر شلوندورف / آلمان غربی)

۱۹۸۰: کاگه موشا(آکیرا کوروساوا / ژاپن)؛ جاز همه چیز است(باب فاسی / آمریکا)

۱۹۸۱: مرد آهنین(آندره وایدا / لهستان)

۱۹۸۲: گمشده(کنستانتین کوستاگاوراس / آمریکا)؛ راه(یلماز گونی، شریف گورن / ترکیه)

۱۹۸۳: قصیدۀ نارایاما(شوهی ایمامورا / ژاپن)

۱۹۸۴: پاریس، تگزاس(ویم وندرس / آلمان غربی)

۱۹۸۵: وقتی پدر به مأموریت رفته بود(امیر کوستوریتسا / یوگوسلاوی)

۱۹۸۶: مأموریت مذهبی(رولند جافی / انگلستان)

۱۹۸۷: زیر آفتاب شیطان(موریس پیالا / فرانسه)

۱۹۸۸: پله فاتح(بیل آگوست / دانمارک)

۱۹۸۹: جنسیت، دروغها و نوار ویدئو(استیون سودربرگ / آمریکا)

۱۹۹۰: قلبا وحشی(دیوید لینچ / آمریکا)

۱۹۹۱: بارتون فینک(برادران کوئن / آمریکا)

۱۹۹۲: بهترین منظور(بیل آگوست / دانمارک)

۱۹۹۳: پیانو(جین کمپیون / زلاند نو)؛ خداحافظ عشق من(چن کایگه / چین)

۱۹۹۴: پالپ فیکشن(کوئنتین تارانتینو / آمریکا)

۱۹۹۵: زیرزمین(امیر کوستوریتسا / صربستان)

۱۹۹۶: رازها و دروغ ها(مایک لی / انگلستان)

۱۹۹۷: طعم گیلاس(عباس کیارستمی / ایران)؛ مارماهی(شوهی ایمامورا / ژاپن)

۱۹۹۸: ابدیت و یک روز(تئودوروس آنجلوپولوس / یونان)

۱۹۹۹: رزتا(برادران داردن / بلژیک)

۲۰۰۰: رقصنده در تاریکی(لارس فون تریه / دانمارک)

۲۰۰۱: اتاق پسر(نانی مورتی / ایتالیا)

۲۰۰۲: پیانیست(رومن پولانسکی / لهستان)

۲۰۰۳: فیل(گاس ون سنت / آمریکا)

۲۰۰۴: فارنهایت ۹/۱۱(مایکل مور / آمریکا)

۲۰۰۵: کودک(برادران داردن / بلژیک)

۲۰۰۶: باد بر مرغزارها می وزد(کن لوچ / انگلستان)

۲۰۰۷:۴ ماه، ۳ هفته، ۲ روز(کریستین مونجیو / رومانی)

۲۰۰۸: کلاس(لوران کانته / فرانسه)

۲۰۰۹: روبان سفید(میشائیل هانکه / اتریش)

۲۰۱۰: عمو بونمی که زندگی های گذشته اش را به یاد می آورد(آپیچاتپونگ ویراستاکول / تایلند)

۲۰۱۱: درخت زندگی(ترنس مالیک / آمریکا)

منبع: کافه سینما