رسول مجیدی: وضعیت در عربستان سعودی قرمز است. آیین مذهبی حج امسال تبدیل به پاشنه آشیل حکومت آل سعود شده و صدای اعتراض خیلی ها را درآورده است. عربستان در سال های گذشته با هزینه بسیاری سعی کرد در کشورهای سنتی مذهب، جای پای قابل توجهی برای خود باز کند، جای پایی که حالا به کمک این کشور آمده و فعلان سران اکثر حکومت های مسلمان در قبال مدیریت ضعیف عربستان در موسم حج سکوت کرده اند.

با این همه این روزها راهروهای سفید و نورانی کاخ پادشاه عربستان، تبدیل به محلی برای پچ پچ شاهزادگان سعودی شده. ظاهرا عملکرد پادشاه جدید عربستان خیلی به مذاق خانواده سلطنتی خوش نیامده است، به ویژه اینکه در حال حاضر جناح بندی های قدیمی در دربار آل سعود پررنگ تر شده است.

سدیری ها قدرت می گیرند

از زمان مرگ عبدالله بن عبدالعزیز در زمستان سال گذشته، سدیری ها دوباره به قدرت رسیده اند و با شدت فراوان سعی کرده اند جناح عبدالله را به حاشیه بکشانند. بد نیست بدانید هفت سَدَیری به هفت برادر تنی از فرزندان ملک عبدالعزیز آل سعود، پادشاه عربستان و همسر او حصه دختر احمد السدیری گفته می شود.

این هفت تن به نام آل فهد هم مشهورند. از زمان به پادشاهی رسیدن ملک فهد در سال ۱۹۸۲، هفت سدیری تبدیل به نیرومندترین ائتلاف در خاندان حاکم سعودی ها شده اند. با این همه با مرگ فهد در سال ۲۰۰۵، حکومت به دست برادر ناتنی وی یعنی عبدالله افتاد و او یک دهه خاندان خویش را بر مناصب اصلی به کار گرفت؛ مسئله ای که گویا از یاد سدیری ها نرفته و آنها در کمتر از یک سالی که دوباره به قدرت برگشته اند، حسابی انتقامش را از جناح مقابل گرفته اند.

سدیری ها در مظان اتهام

از زمان روی کار آمدن سلمان بن عبدالعزیز در رأس حکومت عربستان، تلاش های فراوانی از سوی جناح مقابل برای نشان دادن ضعف مدیریت او آغاز شده است. یک بار موضوع بیماری ملک سلمان پیش کشیده شده و بار دیگر بحثعدم مدیریتش. هر چه هست سلمان با ورودش حسابی موازنه قوا را به هم ریخته. او به وضوح پسرانش را بر دیگر شاهزادگان برتر دانسته و حتی ولیعهد را هم که متعلق به جناح مقابل بود، کنار گذاشته. پسر جوانش را به سمت وزارت دفاع گمارده و همین باعثشده تا عربستان روز به روز به جنگ طلب تر شود.

با این همه موسم حج امسال باعثشد تا انتقادات به مدیریت ملک سلمان در داخل خاندان فزونی یابد. نخست، جرثقیلی در مسجدالحرام سقوط کرد و جان بسیاری را گرفت. رسانه های رسمی عربستان در ابتدا سعی می کردند این حادثه را طبیعی جلوه دهند و بعد نام خاندان بن لادن را به عنوان مقصر اصلی بر سر زبان ها انداختند.

گذر زمان اما ثابت کرد این پسر پادشاه عربستان بوده است که مناقصه طرح توسعه مسجدالحرام را به زور از چنگال رقبا درآورده و در واقع پسر ملک سلمان، مقصر اصلی حادثه سقوط جرثقیل بوده است.

بعد از آن البته اتفاق ناگوارتری رخ داد. اتفاقی که دیگر همه ما آن را می دانیم؛ فاجعه منا. در همان ساعات اولیه رخ دادن این فاجعه، یکی از شایعات پررنگ حول ماجرا، خرابکاری عمدی افراد منتسب به جناح عبدالله بود. افرادی که در داخل خاک عربستان این شایعه را شاخ و برگ می دادند، اعتقاد داشتند جناح مخالف سدیری ها برای زیر سوال بردن مدیریت سلمان در اولین سالی که پادشاهی را در موسم حج به عهده دارد، دست به چنین کاری زده اند.

صدای مخالفت پررنگ تر می شود

روزنامه گاردین در شماره سه شنبه خود مصاحبه جالب و البته جنجال برانگیزی را به چاپ رساند. این روزنامه انگلیسی مدعی شد با یکی از شاهزاده های سعودی مصاحبه کرده. مصاحبه ای که می تواند آغاز کودتا و جنگ داخلی در حکومت عربستان باشد.

این شاهزاده سعودی که به دلایل امنیتی نخواسته نامش را افشا کند، به گاردین می گوید: «اختلافاتی در میان خانواده سلطنتی و عموم مردم کشور در مورد رهبری ملک سلمان که در ماه ژانویه گذشته به مقام سلطنت رسید، پدیدار شده است. ملک سلمان دارای شرایط استوار و با ثباتی نیست و در واقع محمد بن سلمان پسر پادشاه است که حکومت می کند.»

انتقادات این شاهزاده که احتمالا از جناح مخالف سدیری ها است، زمانی جالب تر می شود که او از اقدامات عملی قسمتی از خاندان هم حرف به میان آورده است: «من اوایل همین ماه دو نامه جهت برکناری ملک سلمان به برخی از سران خاندان نوشتم. قرار است چهار یا احتمالا پنج تن از عموهایم به زودی به منظور گفتگو در این خصوص، با یکدیگر دیداری داشته باشند. نسل دوم خاندان از شرایط کنونی بسیار مضطرب هستند. مردم در عربستان می گویند یا شما باید کاری صورت دهید یا اینکه کشور به سوی فاجعه خواهد رفت.»

نکاتی از نامه کودتا

روزنامه گاردین در شماره سه شنبه خود، کدهایی از محتوای نامه یکی از شاهزداگان سعودی را هم منتشر کرده که جالب به نظر می رسد: «در نامه های یاد شده که به زبان عربی و خطاب به ۱۳ پسر باقی مانده از ابن سعود به ویژه شاهزاده طلال، ترکی و احمد بن عبدالعزیز است، اتحاد برای سرنگونی سلمان پادشاه عربستان طلب شده است. در بخشی از این نامه آمده که ما از پسران ابن سعود از پیرترین آنها بندر(بن سلطان بن عبدالعزیز) تا جوان ترین آنها مقرن(ولیعهد سابق عربستان سعودی) می خواهیم که نشست اضطراری با اعضای ارشد خاندان برای تحقیق در مورد شرایط موجود و اقداماتی که باید برای نجات کشور صورت داد، تشکیل دهند.»

ظاهرا شاهزاده ای که در پشت این نامه هاست و با گاردین هم مصاحبه کرده، مدعی است که حمایت های گسترده ای از سوی خانواده سلطنتی و جامعه عربستان در این خصوص دریافت کرده است. با این همه تا لحظه تنظیم این گزارش، تنها یک عضو ارشد خاندان سعودی به طور علنی از این نامه حمایت کرده است که بعید نیست مورد مجازات سخت قرار گیرد.

ملک سلمان و مشکلات اقتصادی

عربستان را همه به عنوان یک کشور پولدار می شناسند؛ کشوری که درآمدهای بی حساب نفتی دارد و از فریضه مقدس حج هم پول خوبی به جیب می زند. با این همه اوضاع در شبه جزیره حجاز به خوبی گذشته نیست. به طور مثال در اوایل هفته گذشته، روزنامه فاینشال تایمز گزارش داد که عربستان سعودی مجبور شده به دلیل مشکلات مالی بیش از ۷۰ میلیارد دلار(۴۶ میلیارد پوند) از صندوق های سرمایه گذاری خارجی خود برداشت کند.

یک کارشناس اقتصادی در همین زمینه به روزنامه گاردین گفته است: «عربستان سعودی بودجه سال جاری خودش را بر اساس نفت بشکه ای ۹۰ دلار پایه گذاری کرده است اما به دلیل هزینه های زیاد ناشی از ریخت و پاش های مراسم تاج گذاری ملک سلمان، جنگ یمن و مشکلات ناشی از تهدیدات داعش، این رقم نمی تواند جوابگوی نیازهای اقتصاد عربستان باشد.»

جالب اینجاست که در حالی عربستان روی درآمد ۹۰ دلاری از هر بشکه حساب می کرده که این روزها بهای هر بشکه نفت خام به زیر ۵۰ دلار رسیده است؛ مسئله ای که کسری بودجه فراوانی در عربستان به وجود آورده. شاید برایتان جالب باشد که بدانید در ۱۲ ماه گذشته، ارزش بورس عربستان بیش از ۳۰ درصد کاهش داشته است.

اوضاع مالی سعودی ها وقتی وخیم تر می شود که بدانیم صندوق بین المللی پول نیز پیش تر پیش بینی کرده بود که کسری بودجه عربستان سعودی در سال جاری میلادی به ۱۰۷ میلیارد دلار خواهد رسید.

مقصر مشکلات اقتصادی کیست؟

خیرالله خیرالله، سردبیر سابق روزنامه سعودی الحیات اعتقاد دارد مشکلات اقتصادی عربستان از زمان روی کار آمدن ملک سلمان دو چندان شده. او می گوید: «پادشاه به همراه پسرش محمد بن سلمان، مسئول سیاست های نفتی سعودی است. محمد بن سلمان، مسئولیت شرکت نفتی دولتی آرامکو را برعهده دارد و شاهزاده محمد بن نایف، جانشین ولیعهد و وزیر کشور عمدتا بر روی مسائل امنیتی متمرکز است. اینها بازیگران اصلی در عربستان سعودی بوده و مسئولیت ها را تقسیم کرده اند.»

ظاهرا این روزها وضعیت در شبه جزیره عربستان حسابی قرمز است و شاید ملک سلمان که از زمان روی کار آمدنش دست به سیاست های تهاجمی زده، به زیر کشیده شود.

با این همه نباید از یاد برد که حتی در صورت تغییر پادشاه عربستان، آل سعود همچنان در مسند کار باقی خواهد ماند و خاورمیانه قرار نیست به این زودی ها با عربستانی جدید روبرو باشد.