مالاریاهمواره یکی از کابوسهای کسانی بوده است که در مناطق گرمسیر زندگی می کنند.

اینکابوسهنوز که هنوز است در بسیاری از نقاط جهان و در کشور ما ریشه کن نشده است و شعار روز جهانی بهداشت نیز توسط سازمان بهداشت جهانی بر همین ناقلین کوچک و مخاطرات بزرگ متمرکز شده است.

اینبیماریبه صورتعفونتحاد در بیشتر موارد وخیم و گاهی طولانی و با ویژگیهای تب متناوب و لرز، کم خونی و بزرگی طحال و گاه با ویژگیهای ساده یا کشنده دیگر خودنمایی می کند. اهمیت این بیماری به خاطر شیوع زیاد و مرگ ومیر قابل توجه است.

کلمه مالاریا یک کلمه ایتالیایی و به معنای هوای بد(Mal - Aria) است و منظور از آن تعریف بیماری با ویژگیهای تب متناوب است که ایتالیایی ها در گذشته وجود آن را ناشی از هوای بد و مناطق باتلاقی می دانستند.

بیماری مالاریا با نامهای دیگری چون پالودیسم، تب و لرز، تب نوبه و تب متناوب نامیده می شود. انگل مالاریا توسط یک تیره از پشه ها به نام آنوفل به انسان منتقل می شود که این تیره شامل چندین گونه است.

روز ۲۵ آوریل ۵ اردیبهشت ماه در سراسر جهان به عنوان روز جهانی مبارزه با مالاریا نامیده می شودو هر ساله سازمان بهداشت جهانی گزارشی از موارد پیشرفت و یا مهار بیماری منتشر می کند.

تصویر زیر بیانگر پراکندگی مالاریا در جهان است؛



در مناطق پر رنگ تر در صد ابتلا و مقاومت بیماری و انواع آن بیشتر است. در کشور ما در مناطق جنوبی نوع کمتر مقاوم آن دیده می شود. اما در کشورهای همسایه و مهاجر فرست این بیماری کنترل نشده وزیاد دیده می شود که در داخل کشور ما هم نفوذ می کند

مالاریا در ایران

با توجه به میزان بروز انگلی سالانه، وضعیت ناقلان و نحوه انتشار بیماری و آمارهای دریافتی و درجه بندی ای که بین استان ها صورت گرفت، کشور به سه منطقه از نظر شاخص های پیشگفت تقسیم می شود:

۱. منطقه شمال رشته که های زاگرس.

۲. منطقه جنوب و جنوب غربی.

۳. منطقه جنوب شرقی کشور.

در همین زمینه معاون وزیر بهداشت گفت: مالاریا که عامل انتقال آن پشه آنوفل است، بیماری بومی ایران است و به طور کلی پشه و موجودات ریز قدرت زیادی در ایجاد بیماری و حتی به بازی گرفتن پزشکان و دانشمندان دارند.

چند روز قبل علی اکبر سیاری معاون وزیر بهداشت در همایش روز جهانی بهداشت با موضوع «گزش کوچک تهدید بزرگ» گفت: وقتی سازمان بهداشت جهانی این شعار را انتخاب کرد به آن فکر کردم که وسعت مشکل در سطح جهان چقدر است و این مسئله در کشور ما چقدر وسیع است و تهدید کجاست.

معاون وزیر بهداشت گفت: وقتی ناقلان ۵۰ درصد سلامت مردم دنیا را تهدید می کنند و سالی یک میلیون نفر بر اثر ابتلا به بیماری ناشی از آن فوت می کنند بزرگی این مسئله نمایان می شود. این تهدید ریشه در چند مسئله دارد و مهمترین نکته آن ناقلینی است که در دست ما نیستند؛ موجوداتی که قدرتشان از ما بیشتر است و دسترسی به آنها ساده نیست و علم و تکنولوژی بشر را به بازی می گیرند.

او گفت: میکروبی که ما فکر می کنیم عقل ندارد علیه دانشمندان ما کار می کند و اقدامات ما را خنثی می کند و این موارد است که وسعت مسئله را بیشتر می کند. ۱۷ درصد بار بیماری ها هم مربوط به ناقلین است. واکسنی هم که وجود ندارد و در یک درمان کراتیو هم که نیست.

سیاری به سه بیماری موجود در ایران که مالاریا، لیشمانیوز و CHF اشاره داشت و گفت: البته بالقوه تهدید های دیگری نیز وجود دارد به طور مثال بیماری هایی که در پاکستان و عربستان وجود دارد و به علت نقل و انتقال ما را هم تهدید می کند هرچند که سیستم، خوشبختانه هوشیار است.

درباره آمار بیماری مالاریا در سال ۹۲ گفت: در سال ۹۲، حدود ۴۰۰ مورد مالاریا داشته ایم و هنوز در سیستان و بلوچستان، هرمزگان و جنوب کرمان مالاریا وجود دارد و تعداد زیادی نیز از افغانستان و پاکستان داریم. ۲۲ میلیون نفر در دنیا به مالاریا مبتلا می شوند و ۷۰۰ هزار نفر فوت می کنند و مالاریا در ایران بومی است اما ما آن را کنترل کردیم و نقش شبکه بهداشتی، کارشناسان و مراکز تحقیقات در این زمینه ارزشمند است چرا که این خطر بالقوه وجود دارد و ما باید هوشیار باشیم.

انواع پشه آنوفل در ایران

پشه آنوفل ناقل و میزبان نهایی انگل مالاریا است. از بین ۴۸۳ نوع آنوفلی که در دنیا شناسائی شده است ۷۰ گونه قادر به انتقال بیماری مالاریا می باشند که از این میان ۴۰ گونه در مناطق مختلف جهان به عنوان ناقل اصلی مالاریا شناخته شده اند. در ایران ۲۹ گونه آنوفل انتشار دارد که تا کنون ۷ گونه از آنها به عنوان ناقلین قطعی بیماری مالاریا شناخته شده اند.

نام این ناقلین به شرح زیر است:


آنوفل سوپرپیکتوس:در تمام فلات مرکزی ایران همچنین در مناطق کوهستانی شمال و مناطق کوهستانی و تپه ماهورهای جنوب به میزان متغیر وجود دارد. همچنین در دشت های ساحلی کناره دریای خزر و خلیج فارس به مقدار کم وجود دارد.

آنوفل ماکولی پنیس:در تمام مناطق ساحلی دریای خزر و قسمت بزرگی از دشت و مناطق نیمه کوهستانی قسمت های مرکزی و غربی و شرقی ایران فعال است.

آنوفل ساکاروی:این آنوفل در منطقه جنوب شرقی ساحل دریای خزر، در آذربایجان کناره رود ارس و دریاچه ارومیه، مناطق مرکزی(تهران، قزوین، همدان و اصفهان) مناطق غربی و جنوب غربی و مناطق جنوبی در استان فارس(شیراز و کازرون) پراکنده است.

آنوفل کولیسیفازیس:این آنوفل در مناطق مختلف استان بلوچستان و قسمت های شرقی استان هرمزگان و جنوب شرقی استان کرمان انتشار دارد.

آنوفل استفنسی:در تمام مناطق ساحلی دشت و تپه ماهورهای مناطق جنوبی ایران(از دامنه جنوبی رشته کوه های زاگرس به پایین و دره های آن در استان های خوزستان، فارس، بوشهر، کرمان، هرمزگان و بلوچستان انتشار دارد. بعلاوه، این آنوفل در ایلام و گیلان غرب وجود دارد.

آنوفل فلوویاتیلیس:
در تمام مناطق تپه ماهوری جنوب ایران دامنه جنوبی زاگرس، از منطقه قصرشیرین و گیلان غرب تا شرقی ترین منطقه جنوبی ایران در بلوچستان انتشار دارد.

آنوفل دتالی:انتشار آن به تقریب مشابه آنوفل فلوویاتیلیس است، به اضافه چند کانون محدود و مجزا، مانند یزد، محلات نزدیک همدان و حدود شرقی کویر نمک(منطقه طبس) که در این مناطق نیز فعالیت دارند.