بینشان هم پیر دیده می شود و هم جوان، هم کسانی که تازه کارند و هم کسانی که سال های زیادی از عمرشان را اینطور گذرانده اند. از زنان معتاد حرف می زنیم. زنان معتادی که فرقی ندارد از کجا به اینجا رسیده باشند، از سر تفریح کارشان به اینجا رسیده باشد یا در اثر فشارهای خانوادگی و همراهی کردن با یکی از اعضای معتاد خانواده شان، مهم این است که آمارها نشان می دهد تعداد زنانی که مصرف کننده مواد مخدر هستند روزبه روز در حال افزایش است.
جدیدترین آمار و اظهارنظرها هم از این موضوع حکایت دارند به طوری که در آخرین اظهارنظر مسئولان درباره این موضوع، وزیر کشور اعلام کرد باید زنگ های خطر اعتیاد زنان به صدا درآید.
رحمانی فضلی که در جشنواره معرفی آثار مکتوب در زمینه مبارزه با مواد مخدر سخن می گفت، به آماری از اعتیاد زنان اشاره کرد و گفت: آمار زنان معتاد طی سال های اخیر از ۵.۲ به ۹.۸ درصد رسیده و این یک فاجعه است.
به گفته دبیر کل ستاد مبارزه با مواد مخدر، زمانی که در مدت کوتاهی میزان زنان معتاد دوبرابر می شود یعنی همه زنگ های خطر باید به صدا درآیند.
این اظهارنظر البته چندان هم جدید نیست و پیش از این هم درباره روند فزاینده اعتیاد زنان هشدار داده شده بود و مسئولان مختلف نسبت به رواج اعتیاد زنان در بین مردم ابراز نگرانی کرده بودند؛ اما مساله اینجاست که باید دید در کنار این هشدارها و ابراز نگرانی ها چه کارهایی انجام می شود؟
هشدار دادن کافی نیست
یکی از مواردی که کارشناسان حوزه اعتیاد به آن اشاره می کنند این است که با این که زنان سهم کمتری از تعداد معتادان را تشکیل می دهند اما در عین حال به دلیل موارد گوناگون، در ترک اعتیاد و بازگشت به زندگی سالم بیشتر از مردان معتاد با مشکل مواجهند. مشکلاتی که در این راه برای زنان معتاد وجود دارد از حمایت نکردن خانواده و طرد از سوی آنها شروع می شود تا انگ های اجتماعی و مشکلاتی که در جامعه برایشان پیش می آید.
در کنار اینها، کمتر بودن تعداد مراکز ترک اعتیاد، کلینیک ها و کمپ ها برای زنان معتاد سبب می شود کمتر از مردان امکان این را داشته باشند که از مواد مخدر رها شوند. لی لی ارشد، مددکار اجتماعی درباره میزان افزایش زنان معتاد می گوید: ای کاش در کنار این که به این آمار اشاره می شود، برای قبل و بعد از آن هم کارهایی صورت بگیرد.
این مسئول یکی از انجمن های مرتبط با زنان معتاد، به خبرآنلاین می گوید: این هشدارها در شرایطی داده می شود که باید برای پیشگیری از نوع اول و دوم هم کاری انجام شود. شیوه های فرزندپروری و آموزش هایی که به خانواده ها باید داده شود که چطور با فرزندانشان تعامل داشته باشند، آموزش هایی که به فرزندان خانواده های معتاد باید داده شود که چطور از خودشان مراقبت کنند که مبتلا نشوند، آموزش هایی که به گروه های مختلف اجتماعی باید صورت بگیرد و بسیاری از آموزش های دیگر مواردی هستند که به نظر می رسد نیازمند هماهنگی های سازمان ملی جوانان، وزارت آموزش و پرورش و ستاد مبارزه با مواد مخدر است.
او در عین حال به این اشاره می کند که زنان معتاد نسبت به مردان معتاد در شرایط دشوارتری قرار دارند و باید برای ترک اعتیاد آنها حمایت های بیشتری صورت بگیرد. ارشد تاکید می کند: آنچه به نظر می رسد این است که در کنار رشدی که در آمار زنان معتاد به چشم می خورد، در مراکز ترک اعتیاد و کلینیک ها و اقامتگاه ها رشد متناسبی را شاهد نیستیم و دسترسی زنان به این مراکز محدود است.
این مددکار اجتماعی می گوید: باید کاری کرد که زنان بتوانند به مراکز ترک اعتیاد که ویژه زنان است دسترسی بیشتری داشته باشند تا امکان ترک اعتیاد آنها بیشتر وجود داشته باشد چون آنها در معرض نگاه های گوناگونی قرار می گیرند که باعثمی شود احساس امنیت نداشته باشند و به مراکز ترک اعتیادی که مردان هم در آنجا هستند مراجعه نکنند.
ارشد درباره مشکلات زنان معتاد دارای فرزند هم می گوید: پناهگاه های موجود از پذیرش زنان معتاد همراه با فرزندانشان خودداری می کنند و این موضوع باعثمی شود تعداد زیادی از آنها برای درمان مراجعه نکنند و به نظر می رسد باید برای این موضوع هم فکری کرد.
به گفته این فعال اجتماعی، اقداماتی که پس از ترک کردن زنان هم برای آنها انجام می شود اهمیت بسیاری دارد چرا که اگر پس از درمان دارای شغل و مسکن مناسب نباشند باز هم به همین چرخه بازمی گردند و باید پرسید چه کارها و حمایت هایی برای آنها پس از ترک اعتیاد انجام می گیرد.
چه کسی مسئول است؟
ستاد مبارزه با مواد مخدر، وزارت بهداشت و سازمان بهزیستی سازمان هایی هستند که در حوزه اعتیاد زنان مسئولیت دارند. ستادی که به منظور پیشگیری از اعتیاد و مبارزه با قاچاق مواد مخدر تشکیل شده، در دولت دهم برنامه هایی را به منظور کاهش اعتیاد زنان و نوجوانان انجام داد که از مهمترین این اقدامات تشکیل کمیته راهبری زنان و خانواده ستاد مبارزه با مواد مخدر بود. این کارگروه در آخرین روزهای دولت دهم تشکیل شد و قرار است نمایندگانی از مرکز امور زنان و خانواده ریاست جمهوری، شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده شورای عالی انقلاب فرهنگی، سازمان بسیج جامعه زنان کشور بسیج مستضعفین، وزارتخانه های آموزش و پرورش، بهداشت، علوم و تعاون و همچنین سازمان زندان ها، فنی و حرفه ای، بهزیستی، نیروی انتظامی و کمیته امداد امام(ره) در این کمیته به حل مشکلات مربوط به اعتیاد زنان بپردازند.
سازمان بهزیستی یکی دیگر از سازمان هایی است که متولی رسیدگی به مسئله اعتیاد زنان شده است. این سازمان در زمینه درمان معتادان کشور تابع ستاد مبارزه با موادمخدر است. بر اساس آمار اعلام شده، در سازمان بهزیستی ۴۲ مرکز برای درمان زنان معتاد وجود دارد و به گفته مسئولان این سازمان، در سال ۹۱، بیش از ۱۲ هزار زن از خدمات ارائه شده در این ۴۲ مرکز بهره مند شدند.
اما وزارت بهداشت هم وظایف و برنامه هایی درباره اعتیاد زنان دارد. این سازمان در زمینه درمان معتادان کشور تابع ستاد مبارزه با مواد مخدر است و بر اساس آمار اعلامی وزارت ‏بهداشت، در این وزارتخانه ۲۱ مرکز درمان اعتیاد برای زنان معتاد وجود دارد. به گفته مسئولان این وزارتخانه، علاوه بر مراکزی که برای رسیدگی به زنان معتاد وجود دارد، در بعضی مراکز این سازمان خدماتی هم برای کسانی که احتمال ایدز در آنها وجود دارد ارائه می شود مانند رسیدگی روانی و درمانی به زنانی که در اثر اعتیاد به تن فروشی رو آورده و احتمال ابتلای آنها به ایدز زیاد است. ضمن این که اقدامات پیشگیرانه در سالن های ورزشی و آرایشی برای جلوگیری از اعتیاد زنان هم از جمله کارهایی است که وزارت بهداشت باید انجام دهد.
با این وجود، سوالی که پیش می آید این است که حالا که این سازمان ها وجود دارند مشکل کجاست که به جای کم شدن یا ثابت ماندن تعداد زنان معتاد با چنین افزایشی مواجهیم و آمارها افزایش دوبرابری را نشان می دهند؟ صرف نظر از این که این آمار چقدر واقعی هستند یا نه و حتی اگر آمار پنهان اعتیاد زنان را کنار بگذاریم و به همین آماری که اعلام می شود بسنده کنیم، به نظر می رسد کارهایی که انجام شده تاثیر چندانی در پیشگیری یا ترک اعتیاد زنان معتاد نداشته و در بین دردهایی که این زنان می کشند و سختی هایی که تحمل می کنند، هنوز اعتیاد زنان جدی گرفته نمی شود، سهم زنان از مراکز درمان اعتیاد در کشور کم است، دسترسی شان از نقاط مختلف به این مکان ها محدود است و امکان مراجعه و درمان برایشان سخت.
مسئولان درباره اعتیاد زنان چه می گویند؟

نام / سمت

شرح اظهارنظر

شهیندخت مولاوردی، معاون رییس جمهور در امور زنان و خانواده

آمار ۶۲ درصدی تأهل در زنان معتاد و اختصاص ده درصد از علل شروع اعتیاد زنان به اختلافات خانوادگی، اهمیت پرداختن به موضوع اعتیاد زنان را دوچندان می کند و ما باید با تمام ظرفیت هایی که در اختیار داریم، به این حوزه وارد شویم. جلسات ستاد ملی زن و خانواده به ریاست رئیس جمهور و با حضور ۸ وزیر برگزار می شود و مصوبات آن نیز لازم الاجراست بنابراین هر زمان که مشکلی در پروسه تصویب قوانین در حوزه اعتیاد زنان در این کمیته بود، می توان مصوبات را از طریق آن ستاد اجرایی کرد.

حمید صرامی، مدیرکل دفتر تحقیقات و آموزش ستاد مبارزه با مواد مخدر

برخلاف تصور اولیه، زنان نیز به مصرف مواد مخدر گرایش پیدا کرده اند، به طوری که حدود ۹.۳ درصد از افرادی که جذب مواد مخدر می شوند، زنان هستند. همچنین متاسفانه ۲۱.۴۵ درصد از افراد باسواد(لیسانس و بالاتر از آن) به گروه مشتریان مواد مخدر پیوسته اند.

حسین زارع صفت، مدیرعامل سازمان رفاه، خدمات و مشارکت های اجتماعی شهرداری

شهرداری مرکز اختصاصی زنان معتاد ندارد، کمپ ها و مراکز بازپروری برای این زنان توسط بهزیستی یا با مجوز بهزیستی ایجاد می شود. شهرداری به افرادی که چنین مراکزی را برای زنان معتاد راه اندازی کنند کمک ها و خدماتی ارائه می دهد وممکن است در بحثتامین مکان، بودجه و هزینه به این افراد کمک هایی داشته باشیم اما مستقیما اقدام نخواهیم کرد.

زهرا بنیانیان، مشاور دبیر کل ستاد مبارزه با مواد مخدر در امور زنان و خانواده

۶۲ درصد زنان معتاد متأهل هستند که نشان می دهد آنها به دلیل اعتیاد همسر، مشکلات خانوادگی و فقر به سمت مصرف مواد رفته اند. اولین سن مصرفی مواد در نیمی از جمعیت زنان معتاد، ۱۵ تا ۱۹ سالگی است. درواقع این سن، سن بحران برای شروع مصرف مواد است و با توجه به این سن که دوره نوجوانی و جوانی است، ضرورت دارد مراکز آموزشی همچون دبیرستان ها و دانشگاه ها به اطلاع رسانی و آگاه سازی نوجوانان و جوانان، توجه جدی داشته باشند.

بابک دین پرست، معاون کاهش تقاضا و توسعه مشارکت های مردمی ستاد مبارزه با مواد مخدر

نوع مواد مصرفی در زنان به ترتیب تریاک، شیشه و کراک است. ضمن این که با توجه به این که یکی از علل مهم اعتیاد در دسترس بودن مواد است و معتادان نیز مجبور به تهیه مواد مصرفی از بازار عرضه هستند، زنان معتاد نیز از این قاعده پیروی می کنند بنابراین مصرف هروئین در میان زنان نیز شایع است.