مشاور ارشد اقتصادی رییس‌جمهور با شرکت در یک برنامه تلویزیونی یکی از دستاوردهای اقتصادی دولت یازدهم را پایان رانت بانکی و فعالیت‌های سفته بازی در اقتصاد اعلام کرد و گفت: «دوره صف‌های شبانه خرید سکه جلوی بانک‌ها پایان یافت.»

مسعود نیلی مشاور اقتصادی رییس‌جمهور با بیان اینکه بعد از انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۹۲ آرامش در فضای اقتصادی کشور ایجاد شد و نرخ‌های ارز و تورم تا حدود زیادی مهار شدند، توضیح داد: در دوره‌یی بانک‌های کشور به مردم سکه می‌فروختند و در آن دوره مردم از شب تا صبح در صف‌ها می‌خوابیدند تا سکه بخرند و در همان دوره چند تن طلا از پس انداز ملی به پس انداز خانگی تبدیل شد، این در حالی است که در ماه‌های اخیر شاهد کاهش سوداگری در بازارهای غیرمولد و سرمایه‌گذاری در بخش مولد بوده‌ایم. مشاور اقتصادی رییس‌جمهور گفت: رشد اقتصادی ۶/۴ درصدی به معنای رونق اقتصادی نیست زیرا حجم اقتصاد ایران هنوز با زمستان سال ۱۳۹۰ فاصله زیادی دارد و رشد اقتصادی بهار تنها به منزله نشانه‌یی مبنی بر آغاز خروج از رکود است.

مسعود نیلی یکشنبه شب گذشته در برنامه زنده تلویزیونی پایش با اشاره به اینکه شیوه محاسبه نرخ رشد اقتصادی در ایران مطابق استانداردهای جهانی بوده و در این روش در سایر کشورها نیز رایج است، افزود: بین نرخ رشد اقتصادی و نرخ بیکاری در بلندمدت رابطه وجود دارد، ولی در دوره رکود این رابطه لزوما وجود ندارد. یعنی بنگاه‌های اقتصادی در شرایط رکود به دلیل وجود قانون کار نیروی کار خود را تعدیل نمی‌کنند و بنابراین بعد از ایجاد رونق اقتصادی نیز تا مدتی شاهد کاهش نرخ بیکاری نخواهیم بود. در عوض نرخ مشارکت اقتصادی افزایش پیدا می‌کند که باعثمی‌شود در همین حال نرخ بیکاری در کشور حتی با وجود رونق اقتصادی افزایش یابد.

وی افزود: در فصل تابستان تولید ناخالص ملی بیشتر است ولی اگر پاییز را با تابستان مقایسه کنیم ممکن است به نرخ رشد اقتصادی منفی دست پیدا کنیم. بین سرعت و دقت ارتباط مستقیمی وجود دارد اگر بگذاریم سال تمام شود دیگر فرصت برنامه‌ریزی و سیاستگذاری نداریم و اعلام رشد اقتصادی برای برنامه‌ریزی و سیاستگذاری‌های صحیح به کار برده می‌شود.

نیلی گفت: بین نرخ رشد اقتصادی و میزان اشتغالزایی در بلندمدت رابطه برقرار است. در دوره خروج از رکود تولید کاهش پیدا می‌کند اما تعداد نیروهای کار کاهش پیدا نمی‌کنند به عنوان مثال کارخانه‌یی که میزان تولید آن افت پیدا کرده امکان تعدیل نیرو را ندارد، در نتیجه هنگامی که اقتصاد از رکود خارج می‌شود به میزان لازم اشتغالزایی نمی‌شود. برای تعریف ارتباط نرخ بیکاری با میزان اشتغالزایی مفهوم دیگری به نام مشارکت نیز سهیم است.

وی اظهار داشت: برای بررسی دقیق‌تر این موضوع می‌توان گفت که چه تعداد کسانی بودند که در سال ۹۲ وارد بازار کار نمی‌شدند و چه تعداد کسانی در سال جاری با وجود وضعیت خوب اقتصادی و در شرایط رو به رشد وارد کار شدند. روشن است هنگامی که اقتصاد کشور با رکود مواجه است امید به اشتغال و مشارکت افراد بسیار کم است ولی هنگام رشد اقتصادی و خروج از رکود همه امید به اشتغال داشته و انگیزه افراد چند برابر می‌شود به همین علت است که وقتی نرخ مشارکت افزایش پیدا می‌کند نرخ بیکاری نیز بالا می‌رود.

افزایش حساسیت عمومی به آمار

وی با اشاره به اینکه قبلا حساسیت راجع به نرخ رشد اقتصادی وجود نداشت، گفت: یکی از مسائل مهم اعتماد به دولت است. وقتی دولت اعلام می‌کند بعد از هشت فصل نرخ رشد اقتصادی کشور مثبت شده، اگر اعتماد وجود داشته باشد قطعا این نرخ اعلام قابل قبول می‌شود. اگر دولت مقبولیت و اعتباری داشته باشد که اعلام کند می‌توانم رشد اقتصادی را به صورت مثبت همچنان استمرار دهم آن وقت سرمایه‌گذاران اقدام به سرمایه‌گذاری می‌کنند چون رشد را با افزایش تقاضا همراه می‌دانند. مشاور اقتصادی رییس‌جمهور گفت: در دولت قبل بعضا آمارهایی ارایه می‌شد که ما آن آمارها را در اطلاعات بانک مرکزی و مرکز آمار ایران مشاهده نمی‌کردیم.

زمستان ۹۰؛ پایان تداوم نزول

وی با بیان اینکه در گزارشی که دولت منتشر کرد چهار تنگنا مانند تحریم و سرمایه‌گذاری برای خروج از رکود اعلام شد، گفت: اگر از فصل اول سال ۹۱ را بررسی کنیم، متوجه می‌شویم که طی هشت فصل نرخ رشد اقتصادی در کشور منفی بوده است. چهار و شش دهمی که از سوی دولت اعلام شد؛ با مقایسه بهار سال گذشته که بدترین فصل اقتصادی در دوره رکود بوده به دست آمده است. اگر کل عدد تولید ناخالص داخلی را به قیمت سال ۸۳ بگیریم؛ معنی آن این است که از زمستان سال ۹۰ روند نزولی را طی کردیم و در زمستان امسال به حداقل خودش می‌رسد. مشاور اقتصادی رییس‌جمهور گفت: تشخیص ما برای خروج از رکود راه افتادن پیشران‌های اقتصادی است. نفت از زمستان سال ۹۰ رشد منفی داشته که این رشد منفی تا زمستان سال ۹۳ ادامه داشته است. بعد از آن صنعت و بعد خدمات نیز رشد اقتصادی منفی پیدا می‌کنند. زمستان و بهار سال‌های ۹۰ و ۹۱ دوره ورود اقتصاد به رکود و زمستان و بهار ۹۲ و ۹۳ نیز دوره خروج اقتصاد از رکود است. ساز و کار بخش نفت در اقتصاد ما به گونه است که وقتی نفت کاهش پیدا می‌کند(مانند تابستان سال ۹۱ که کاهش ۵۰ درصدی را تجربه کرد) وزنی که در تولید ناخالص ملی دارد میزان تولید، درآمد ارزی و امکان واردات را کاهش می‌دهد.

بیشترین آسیب را صنعت دید

این اقتصاددان ادامه داد: در حال حاضر بخش‌هایی از صنعت که بیشتر آسیب دیدند رشد بیشتری نیز دارند به عنوان مثال صنعت خودرو اکنون ۷۶ دصد رشد دارد. این نکته هم قابل توجه است که در ۶ ماهه دوم سال گذشته که یک ثبات قابل توجه در اقتصاد به وجود آمده بود نیز نرخ تورم بالای پنج درصد در ماه را تجربه کردیم و بعدا تبدیل به نرخ رشد یک درصد در ماه شد. بعد از انتخابات کاهش نرخ تورم و آرامش بازار ارز را شاهد بودیم. وقتی بانک‌ها به مردم سکه می‌فروختند چند تن طلا از پس انداز ملی به پس انداز خانگی تبدیل شد. در حقیقت وقتی سرمایه‌گذاری در ارز، طلا و بورس مناسب نیست شرایط نیز فراهم می‌شود که منابع مالی به سمت تولید برود بنابراین انتظار ما این است که وقتی ثبات اقتصاد کلان فراهم شود سوداگری در بازارهای تولید نیز کاهش پیدا کرده، منابع مالی به سمت فعالیت‌های مولد حرکت کرده و امکان تولید ایجاد می‌شود.

سپرده مردم صرف توسعه اقتصادی می‌شود

به گفته وی، تورم که کاهش پیدا کند؛ نرخ سود سپرده باعثانگیزه مردم شده و امیدواریم اعطای تسهیلات بانک‌ها نیز بالا برود. در پنج ماهه اول سال جاری نسبت به پنج ماهه اول سال گذشته ۴۰ و نیم درصد رشد اعطای تسهیلات بانکی داشته‌ایم. با وجود ایراد و اشکال‌های که در بخش تولید است اما این بخش نتوانسته به جایی برسد که بانک‌ها به خوبی در اقتصاد بانک محور کشور نقش خود را ایفا کنند. نیلی افزود: رییس کل بانک مرکزی اعلام کرد که ۲۸۰ هزار میلیارد ریال را هدف‌گذاری کرده‌ایم و خوشبختانه شرایط فعلی نشان می‌دهد که می‌توانیم این رقم را تحقق بخشیم. همچنین سرمایه‌گذاری‌های جدید هم می‌تواند اتفاق بیفتد و رشد بخش سرمایه‌گذاری هم‌اکنون مثبت است. در بسته خروج از رکود مقرر شد که ۶۰ درصد از تسهیلات بانکی به سرمایه در گردش اختصاص داده شود و تاکنون ۵۹ و سه دهم درصد تسهیلات به این امر اختصاص یافته است. وی گفت: طی چند ماه اخیر رشد چهار و نیم درصدی را در صادرات غیرنفتی شاهد بودیم. دولت با کنترل نرخ تورم، ارزش سرمایه مردم را در بانک‌ها افزایش داده و افزایش ثبات اقتصادی باعثشده که منابع مالی به سوی تولید برده شود.

کوچک شدن اقتصاد

نیلی ادامه داد: اندازه اقتصاد ایران از بهار ۹۱ تا زمستان ۹۲ حدود ۶/۸ درصد کوچک‌تر شد. از سوی دیگر رشد بخش نفت کشور از زمستان ۹۰ تاکنون منفی بوده است. بخش نفت نخستین بخشی بود که وارد رکود شد و حالا نیز نخستین بخشی است که در حال خروج از رکود است. بعد از نفت نیز بخش‌های صنعت و خدمات در حال خروج از رکود هستند. می‌توان گفت که فصول زمستان ۹۲ و بهار ۹۳ فصول خروج تدریجی اقتصاد کشور از رکود هستند.

وی با بیان اینکه در تابستان ۹۱ بخش نفت کشور با کاهش ۵۰ درصدی نرخ رشد نیز مواجه شد، اظهار داشت: در زمستان ۹۲ نرخ رشد بخش نفت مثبت شد و درآمدهای ارزی کشور نیز افزایش یافت که این درآمدها در ادامه باعثرشد بخش صنعت نیز شد.

افزایش بودجه عمرانی

وی از پرداخت بودجه عمرانی دولت به میزان ۱۰ هزار و ۸۰۰ میلیارد تومان در نیمه نخست امسال خبر داد و گفت: قرار است در نیمه دوم سال نیز ۲۰ هزار میلیارد تومان بودجه عمرانی پرداخت شود. بودجه عمرانی دولت اکنون رشد بالایی در نیمه اول سال جاری داشته و پرداختی دولت بیش از سه برابر مدت مشابه در سال گذشته بوده است. نیمه اول امسال بودجه پرداختی عمرانی ۱۰ هزار و ۸۰۰ میلیارد تومان ولی در مدت مشابه سال گذشته مبلغ این بودجه سه هزار و ۳۰۰ میلیارد تومان بود. پرداختی بودجه عمران در سال گذشته نسبت به سال ۹۱ نیز ۴۶ درصد رشد داشته است.

رشد کالاهای واسطه‌یی

وی گفت: اقتصاد کشور با فعال شدن بخش نفت امکان واردات بیشتری پیدا کرده و واردات واسطه‌یی که افزایش پیدا کرده نیز می‌تواند به رشد اقتصادی بیشتر، کمک کند. در مجموع اقتصاد کشور تا حدودی از شرایط دشوار خارج شده البته در حد ایده‌آل نیست.

این اقتصاددان اظهارداشت: برای اینکه مردم خروج از رکود را احساس کنند زمان لازم است؛ به عنوان مثال می‌توان گفت در حال حاضر بخش نفت و خودرو رشد داشته ولی زمان می‌برد تا این رشد به سایر بخش‌ها نیز ورود پیدا کند.

وی از رشد ۵ / ۴۰ درصدی میزان تسهیلات پرداختی بانک‌ها در پنج ماهه نخست امسال خبر داد و خاطرنشان کرد: رشد سرمایه‌گذاری نیز در این مدت مثبت بوده است. واردات کالاهای واسطه‌یی کشور و کل واردات نیز از پاییز سال گذشته تاکنون روند صعودی داشته است. از سوی دیگر ترکیب تسهیلات پرداختی بانک‌ها نیز به نفع سرمایه در گردش بوده است بطوری که در این مدت ۳ / ۵۹ درصد از کل تسهیلات پرداختی مربوط به سرمایه در گردش بوده است. این رقم در مدت مشابه سال قبل ۱ / ۴۷ درصد بود.

اولویت منابع به طرح‌های نیمه تمام

مشاور اقتصادی رییس‌جمهور اضافه کرد: در بخش صنعت سهم تامین سرمایه در گردش از تسهیلات پرداختی به ۸۰ درصد نیز رسیده است که جای امیدواری دارد. از سوی دیگر صادرات غیرنفتی کشور نیز در سه ماهه نخست امسال رشد ۵/۴ درصدی را تجربه کرد.

وی از محقق شدن درآمدهای نفتی کشور در تابستان و بهار امسال خبر داد و گفت: در تابستان امسال حتی درآمدهای نفتی ما از فصل بهار نیز بیشتر شد. در حال حاضر اولویت دولت اختصاص اعتبار به اتمام طرح‌های نیمه تمام است.

مشاور اقتصادی رییس‌جمهور با بیان اینکه مردم ما اصولا اخبار بد را راحت‌تر قبول می‌کنند تا اخبار خوب، عنوان کرد: اعلام نرخ رشد اقتصادی از سوی بانک مرکزی به هیچ عنوان اقدامی تبلیغاتی نبوده و کاری است که در همه فصول سال انجام می‌شود. سرعت در اعلام نرخ رشد اقتصادی نیز بی‌سابقه بوده است. اگر کار ما مشکل داشت نباید نرخ تورم را که سه ماه پیاپی افزایش یافت اعلام می‌کردیم.

پایان رانت بانکی

به گفته وی در حال حاضر نرخ تورم کمتر از نرخ سود بانکی شده و به همین دلیل رانتی در پرداخت تسهیلات بانکی وجود ندارد. مشاور اقتصادی رییس‌جمهور تصریح کرد: افراد به جای انتقال قضاوت‌ها بهتر است تا خواسته‌ها و نظرات خود را به مطالبه اجتماعی تبدیل کنند. اطلاعات بورس به صورت دقیقه‌یی در دسترس و در دسترس بودن اطلاعات نیز بسیار مهم و با ارزش است. اگر رشد اقتصادی منفی شد و آن را اعلام نکردند، افراد باید مطالبه کنند که چرا اطلاعات مربوطه منتشر نمی‌شود.

وی با انتقاد از سیستم بانکی گفت: سیستم بانکی در حال حاضر به اصلاحات فراوانی نیاز دارد ولی هم‌اکنون نرخ تورم کمتر از نرخ سود بانکی است و رانتی در پول پرداختی بانک وجود ندارد و بانک دنبال کاری است که بازدهی خوبی داشته باشد. نیلی همچنین با اشاره به اینکه رشد صنایع بورسی کشور در سه ماهه اول امسال نامتوازن بوده و عمدتا وابسته به صنعت خودرو بوده است، اظهارداشت: هم‌اکنون بخش مسکن در رکود بسر می‌رد و سرمایه‌گذاری در بخش ساختمان نیز منفی است و در چنین شرایطی نباید در این بخش اقدام به وضع مالیات کنیم.

بازار سرمایه ضعیف

این اقتصاددان گفت: در بازار سرمایه ضعیفیم و احتیاج به توسعه آن داریم که این توسعه به قانون‌های خاص نیازمند است. اقتصاد داخلی پیشران اصلی رشد است و مصرف داخلی به تولید کالاهای نهایی بیشتر کمک می‌کند. تولید گاز و فعالیت گاز در پارس جنوبی در آینده اقتصاد کشور نقش پررنگی خواهد داشت و امکان واردات بیشتری را به ما می‌دهد.