بررسی الگوی اداره اقتصادهای جهان نشان می دهد اتاق های فکر اقتصادی نقشی پررنگ در اداره اقتصادهای پیش رو بازی می کنند. به تازگی نیز با حضور مسعود نیلی در قامت مشاور ارشد اقتصادی رئیس جمهوری ایران این الگو در ایران نیز پیاده شده است. در حال حاضر مسولیت ایده هایی مانند بسته خروج از رکود اقتصادی به عنوان یکی از شاخص ترین طرح های دولت برای تغییر فضای اقتصادی کشور نیز به همین گروه داده شده است. روش های کشورهای دیگر نشان می دهد اقتصاد جهان چگونه توسط گروه مشاوران اداره می شوند.
ترکیه چه می کند؟
مشاوران رئیس جمهور و نخست وزیر در ترکیه مانند ایالات متحده آمریکا ساختار مشخص و تعیین شده ای ندارند. برای مثال احمد داوداغلو که اکنون وزیر امور خارجی ترکیه است پیش تر به عنوان مشاور رئیس جمهور در زمینه سیاست خارجی فعالیت می کرده است. در حال حاضر مشهورترین مشاور ارشد نخست وزیر ترکیه ابراهیم کلین است. او که نقش مشاور ارشد رجب طیب اردوغان را بر عهده دارد، سابقه حضور دانشگاه جورج تاون را در کارنامه دارد و کارشناس مسایل اسلام شناسی و همچنین علوم محسوب می شود. از آنجا که آقای کلین در میان محافل کارشناسی غرب جایگاه قابل قبولی دارد، او از این فرصت برای شرح سیاست های دولت ترکیه برای جهان توسعه یافته بهره می برد. برای مثال آقای کلین در زمان ناآرامی های اخیر ترکیه به صورت تلفنی در برنامه کریستین امانپور در شبکه سی ان ان حضور یافت و از اقدامات دولت ترکیه دفاع کرد. قطع صحبت های او توسط خانم امانپور در حالیکه آقای کلین از او خواسته بود اجازه دهد تا صحبت هایش را به پایان برساند، با حاشیه هایی رسانه ای همراه بود.
ژاپن به کدام سو می رود؟
فهرست مشاوران ارشد نخست وزیر ژاپن در وبسایت دولت این کشور و در بخش مربوط به کابینه قابل دسترسی است. نخست وزیر ژاپن پنج مشاور ارشد دارد که یک نفر از آن ها عضو مجلس نمایندگان و دو نفر نیز عضو مجلس اعلای ژاپن هستند. علاوه بر این مشاوران رسمی، نخست وزیر ژاپن مشاوران دیگری نیز دارد. برای مثال شوتارو یاچی که از این مشاوران ویژه در زمینه سیاست خارجی است. او که پیش تر به عنوان قائم مقام وزیر امور خارجه فعالیت می کرد اکنون نیز یکی از مشاوران اصلی نخست وزیر در زمینه سیاست خارجی محسوب می شود و حتی گزارش شده که او اخیرا به طور محرمانه به چین سفر کرده تا بتواند از میزان تنش های سیاسی بین چین و ژاپن بکاهد. هیات مشاوران در ژاپن تلاش می کند تا سیاست گذارهای اقتصادی کلان را نیز تحت تاثیر خود قرار دهد. به طور نمونه وزارت خانه های اقتصادی برای ارائه هر پیشنهاد و یا تصمیم گیری باید متن مذاکره و پرسش مشخص و پاسخ دقیق هیات مشاوران را داشته باشند. براین اساس در صدر برگه مورد نظر نوشته می شود که هیات مشاوران با این تصمیم موافق است و بنابراین در جلسه کابینه مطرح می شود.
کره جنوبی الگویی بین المللی
در میان مشاوران رئیس جمهور کره جنوبی، خانم پارک گون های، مهمترین نقش بر عهده مشاوران امنیتی است چرا که چالش های امنیتی ناشی از تنش های میان کره جنوبی و کره شمالی یکی از دغدغه های اصلی دولت فعلی کره جنوبی محسوب می شود. در حال حاضر کیم جانک سو مشاور ارشد خانم رئیس جمهور در مورد مسایل امنیتی مجسوب می شود. او سابقه فعالیت به عنوان وزیر دفاع و همچنین فرمانده ارتش را در کارنامه دارد و اکنون نیز نقش تعیین کننده ای در سیاست های کره جنوبی نسبت به همسایه شمالی ایفا می کند.
بحران سازی و بحران ستیزی
هیات مشاوران در برخی کشورها مانند انگلیس کارکردی راهبری دارند. به این معنا که مشاوران تصمیم می گیرند در دوره زمانی خاصی اقدام به بحران سازی برای عبور از یک بحران کوچکتر را داشته باشند. نقش مشاوران در این کشورها مشابه «واکسن» است. در فضای بین المللی نیز مشاوران این کشورها به عنوان واکسن شناخته می شوند. در اینگونه کشورها هیات مشاوران از ۷ عضو تشکیل می شود. بدنه اصلی اعضا در حوزه های سیاست خارجی، امنیت داخلی و اقتصاد تعریف می شوند. تمامی اعضا باید سابقه تدریس در دانشگاه های اصلی انگلیس را داشته باشند، همگی باید یک دوره حداقل ۱۰ ساله سابقه فعالیت های اجرایی مانند معاونت یا وزارت داشته باشند، همگی اعضا باید سنی بیش از ۵۰ سال داشته باشند، همگی اعضا باید حداقل به ۱۰ کشور جهان مسافرت های بین ۱۰ روز تا یک ماه را داشته باشند، همگی مشاوران باید سابقه عضویت در کلوپ های تخصصی(انجمن ها) را داشته باشند. این شبکه مشاوران جلسات اختصاصی روزانه یا هفتگی را رئیس کابینه را دارند.
ایران کجا ایستاده است؟
در سه دولت گذشته مشاوران رئیس جمهور در نزدیک ترین فاصله از نظر جغرافیایی به رئیس جمهور قرار داشته اند ولی بررسی عملکرد آنها نشان می دهد که اتفاقا این گروه اثرگذاری قابل توجهی در تصمیمات دولت نداشته اند. در حال حاضر دولت با استفاده از مشاورانی مانند مسعود نیلی قصد دارد روش های جدیدی را برای بهره گیری از هیات مشاوران به کار گیرد. در صورتی که سرانجام بسته خروج از رکود به سرانجام برسد، احتمالا نگاه عمومی به هیات مشاوران اقتصادی درایران نیز دگرگون می شود.