ریحانه سادات یاسینی:کمی انطرف تر از مهرشهر کرج، بعد از فرودگاه پیام، جاده به یک سه راهی می­رسد. یک راه آن به کیان مهر، یک راه به ماه دشت و یک راه به سمت مسکن­هایی می­رود که روزی با پوسترهای بزرگ و شعار «امید به آینده­ای روشن» در بیابان­های غیرمسکونی ساخته شد. در انتهای این راه ۱۰ هزار و ۴۷۶ واحد مسکونی در بلوک­های ۴ طبقه و یک شکل به رنگ های کرم - زرشکی و کرم - نارنجی کنار هم قرار گرفته­اند، تا چیزی شبیه به یک شهر کوچک قابل سکونت ایجاد شود. ساکنان این شهرک نیز در سال­های گذشته سرمایه­های اندک خود را به امید خانه دار شدن خرج کرده­اند و حالا با سکونت در این منازل، طعم مهر دولت قبل را می­چشند. در ورودی مسکن مهر البرز ماه­دشت کانکسی برای نگهبانی تعبیه شده است. به گفته­ی لیلا، خانمی که ۳۳ سال دارد و با همسر و دختر ۱۰ ساله­اش در این­جا زندگی می­کند، این جایگاه نگهبانی وظایفی مهم­تر از حراست از شهرک را نیز بر عهده دارد: «ابتدا از ما ۱۴ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان گرفتند و بعد از گرانی­ها ۵ میلیون دیگر هم اضافه کردند. خیلی­ها پول اضافی را پرداخت نکردند. حالا این واحد نگهبانی مسئول است تا آن­هایی را که مبلغ اضافی را تسویه نکرده­اند، شناسایی کند و نگذارد وارد شوند. خیلی­ها با اسباب و اثاثیه می­آیند اما اگر حساب­شان صاف نباشد، نمی­گذارند داخل بیایند و واحدهای­شان را تحویل نمی­دهند.»
کمی جلوتر از کانکس نگهبانی بلوک­های نیمه­کاره­­ای قرار دارد. بعضی­ ساختمان­ها کاملاً نیمه­کاره رها شده­ و بعضی دیگر نیز ساخته شده­اند اما هنوز نمای آن­ها تکمیل نشده است. ساختمان­هایی که شیشه و پنجره­های آن شکسته شده نیز کنار این بلوک­ها به چشم می خورد. به گفته­ی ساکنین این شهرک، این واحدها را صاحبان خود آن­ها به این شکل درآورده­اند. صاحبانی که این واحدها را از چند مالک اولیه خریده­اند، آن­ها نیز پول مردم را گرفته­اند و رفته­اند. بدون این­که خانه­هایشان را تحویل دهند و مراحل قانونی را طی کنند. مال­باختگان از روی اعتراض و عصبانیت شیشه­های خانه های خودشان را شکسته­اند. برای رسیدن به خیابان­هایی که زندگی در آن­ها جریان دارد باید از درب ورودی، مسیری سرپایینی را طی کرد که با تاکسی­های شهرک به اندازه ۵ دقیقه پیاده روی فاصله دارد. لیلا که ۹ ماه است واحد مسکن مهر خود را تحویل گرفته می­گوید: «هیچ­وقت پیاده رفت و آمد نمی­کنیم. هم سرپایینی و سربالایی منزل ما تا درب شهرک راه سختی است، هم این­که محیط خوبی نیست و خطر دارد. مخصوصاً شب­ها که سگ هم زیاد است خانواده­هایی که ماشین ندارند جدا اذیت می­شوند.
این خاکروبه­ها هم که کنار ساختمان­های ما قراردارد، نه شهرداری نه هیچ­جای دیگر جمع کردن آن­ را نپذیرفتند. به همراه سایر ساکنین پول گذاشتیم و اقدام کردیم.» دراین شهرک هیچ فضاسازی محیطی که یک جای خشک و بیابانی را مناسب زندگی آپارتمان نشینی و شهری کند انجام نشده است. بعد از گذشت حدود ۲ سال از سکونت افرادی که از خانه­دار شدن خود به مهر دولت پیشین خوش­حال بوده­اند، اکثر قسمت­های شهرک خاکی است و تنها بخش­های کوچکی از آن به تازگی آسفالت شده­. این­جا نه خبری از شعبه­ی بانک و دستگاه عابربانکی و نه حتی سوپرمارکتی که ساکنان مهر مجبور نباشند برای تهیه­ی مایحتاج اولیه­ی زندگی خود به مهرشهر مراجعه کنند.
از مدرسه، درمانگاه، بیمارستان، مراکز رفاهی و تجاری و… تنها پیکره­های ساختمانی وجود دارد. در هر خیابان چهار بلوک روبه­روی هم قرار گرفته­اند و دو باغچه­ی بزرگ نیم­دایره شکل در دو طرف هر ساختمان وجود دارد، باغچه­ها خالی است و تنها در کنار بعضی ساختمان­ها چند نهال در آن­ها کاشته شده است. ساکنان این بلوک­ها نیز خودشان برای زیباسازی باغچه­ی خشک کنار خانه­هایشان با هزینه­ی شخصی اقدام کرده­اند. لیلا می­گوید: «غیر از فضای بیرون ساختمان که خودمان برای آن پول خرج کرده­ایم، داخل ساختمان­ و داخل ­واحد­ها را هم خودمان سر و سامان داده­ایم. برای راه­اندازی آب و برق مشاء، خود ساکنین روی هم پول گذاشته اند. پارکینگ کف­سابی نشده بود و تماماً خودمان آن را انجام دادیم. گاز از همان اول وصل نبود و خط تلفن هم هنوز به تمام واحدها نداده­اند. انباری هم که اصلاً نداریم.» فضای داخل بسیاری از ساختمان­ها نیز نیمه­کاره رها شده. داخل راهروها وسایل و تخت چوب­های خاصی که برای کارگران تعبیه شده بوده هنوز وجود دارد. سقف آسانسورهای تمام ساختمان­ها کوتاه بوده و سازمان استاندارد اجازه­ی راه­اندازی آن­ها را نداده است. لیلا اعتقاد دارد آنچه آن­ها به عنوان مسکن مهر تحویل گرفته­اند تنها ۴ دیوار آجری بوده است: «وقتی ما این واحد ۸۱ متری دو خوابه را تحویل گرفتیم، نه کف آن سرامیک شده بود و نه حتی کابینت داشتیم. تمام این­ها را با خرج خودمان جدای از پول خرید خانه تهیه کردیم. البته به ما وعده دادند که هزینه­ی این­ها را می­دهند اما هیچ کاری نکرده اند. هنوز یک­سال هم نگذشته ولی دیوارهای­مان ترک خورده­اند. این­جا از نظر تمام امکانات صفرِ صفر است.» غالب جمعیت این شهرک را خانواده­های جوان تشکیل می­دهند. بسیاری از آن­ها فرزندان کوچک دارند. عروس و دامادهای زیادی نیز زندگی مشترک خود را با امید خانه­های ارزان قیمت مهر آغاز کرده اند و بحران­هایی را در پیش روی خود می­بینند. دومین هدف دولت پیشین از این طرح غیرکارشناسی، بعد از کنترل بازار آن بود که همهی مستأجرها به آرزوی خود برسند اما حالا مالکین این واحدها نگران زندگی و آینده­ی خود هستند. زندگی­ای که از ساده­ترین حقوق رفاهی محروم است و آرزوی روزی را دارند که بتوانند در محل زندگی­شان امنیت و آسایش حداقلی را تجربه کنند.
بررسی­های میدانی نشان ­می­دهد اغلب شهرها و شهرک­های مسکن مهر به خصوص بخش­های حومه­ی پایتخت و البرز از مشکلاتی این­چنینی رنج می­برند.
آخوندی، وزیر راه و شهرسازی دولت یازدهم نیز بارها در مصاحبه­های مختلف در کنار مباحثکلان اقتصادی تبعات اجتماعی این طرح را بیان کرده است: «دولت قبل گمان می کرد اگر چند هزار نفر را کنار هم قرار دهد، شهر تشکیل شده است در حالی که شهر یک سابقه، تاریخ و هویت اجتماعی و فرهنگی دارد. باید خودمان را جای مردم قرار دهیم و ببینیم آیا ملکی که می سازیم شرایط مناسب برای زندگی را دارد؟» دردسرهای مسکن مهر برای وزارت آخوندی تا آن­جا بوده است که در نیمه­ی اردیبهشت ماه در پاسخ به سوالات نمایندگان مجلس با اشاره به این­که باید به دنبال احیای راه و شهرسازی باشیم و باید از تبدیل این وزارت به وزارت مسکن مهر خودداری کنیم، گفت: «متاسفانه در مورد مسکن مهر مکانیابی ها در جاهایی انتخاب شده که فاقد امکانات زیربنایی بوده است اما اگر این انتخاب ها و هزینه ها در بافت های فرسوده و حاشیه ای انجام می شد طبیعتا کارآیی بالایی داشت. در نتیجه اگر در نظر بگیریم ۵۰ هزار میلیارد تومان که از بانک مرکزی به مسکن مهر تزریق شده به احیای بافت های فرسوده می رسید الان گرفتار این نبودیم که به فکر تاسیسات سایر واحد ها باشیم.»
پروژه​ای که دولت احمدی نژاد اعتقاد داشت مانند آن در طول تاریخ سابقه ندارد، مشکلات و تبعات سوء زیادی برای مردم دولت ایجاد کرده است. در مجموع وعده ساخت ۲ میلیون و ۱۵۵هزار واحد مسکن مهر به مردم داده شده بود که از این تعداد نصف آن تا به حال به تحویل داده شده است. آخوندی گفته است تکمیل این پروژه در دو بخش باید دنبال شود. بخش ساخت واحدها که قرار است تا انتهای سال اکثر آن نهایی شود اما در مورد ایجاد زیرساخت­های شهری و امکانات وضعیت به گونه­ی دیگری است: «چهار دولت بعدی هم از اتمام مسکن مهر عاجزند، این بحثخدمات و امکانات شهری است چرا که تا زمانی که مسکن مهر بخواهد به محل هایی جاذب برای سکونت تبدیل شود حتی بیش از ۴ دولت زمان خواهد برد.»
بررسی­های آماری نشان می­دهند مسکن مهر که برای خانه دار کردن حدود ۲ میلیون خانواده طراحی شد، شرایط زندگی را برای آن­ها و تمام مردم سخت­تر کرده چرا که اقتصاد کشور مستقیماً تحت تأثیر اشتباهات بزرگ اجرایی این طرح قرار گرفته است. مطابق آمار بیش از ۴۰ درصد افزایش پایه پولی کشور ناشی از طرح مسکن مهر است یعنی حدود نیمی از نرخ تورم ۴۰ درصدی که دولت قبل برجای گذاشت به واسطه رشد پایه پولی وابسته به مسکن مهر رقم خورده است.
کارشناسان اعتقاد دارند بزرگ­ترین مشکل مسکن مهر دخالت مستقیم و گسترده­ی دولت در اجرای این طرح­ و استفاده­ی بیش از حد از منابع نفتی و بانک مرکزی بوده است در حالی که دولت می­بایست تنها به سیاست­گذاری می­پرداخت و کار را به بخش خصوصی واگذار می­کرد.
کارشناسان و فعالان بسیاری به کمک دولت یازدهم آمده­اند و پیشنهادات خود را برای حل مشکل این پروژه تقدیم دولت کرده­اند. دولت یازدهم نیز تصمیم گرفته است پس از انجام تعهدات قبلی مسکن مهر، به اجرای طرح مسکن اجتماعی بپردازد. طرحی که عباس آخوندی از ۲۰ سال پیش در زمان وزارت مسکن در دولت ششم، ایده­ی آن را در سر می­پروراند.
۳۵۳۵