محسن پیرهادی- مفهوم توسعه پایدار نخستین بار در دهه ۶۰ و ۷۰ میلادی در آثار افرادی چون راشل کارسون و گات هاردین ظهور یافت ولی با این وجود مفهوم توسعه پایدار در سال ۱۹۹۲ و در جریان برگزاری کنفرانس توسعه و محیط زیست سازمان ملل متحد توجه ها را به خود معطوف نمود. در این کنفرانس تعریف توسعه پایدار مورد توافق همگان قرار گرفت، توسعه شهری پایدار نیز رویکردی بود که پس از توسعه پایدار شکل گرفت.

توسعه مفهومی کیفی است که با وجود تاکید بر بهبود وضعیت جامعه از منظر کمی، ارتقای کیفی جامعه را نیز مد نظر قرار می دهد در این میان توسعه ای می تواند پایدار باشد که نیازمندی های امروز جامعه را به گونه ای از محل امکانات و منابع در اختیار برآورده سازد که فرصت و توانایی برآوردن نیاز های آیندگان را نیز حفظ نماید در واقع توسعه پایدار ارتقای کمی و کیفی زندگی کلیه افراد بشر در تمام دوران هاست. هدف از توسعه پایدار شهری، توسعه ای است که در آن بهبود شرایط زندگی شهروندان امروز با رفاه نسل های آینده در تعارض نبوده و حقوق شهروندی در تمامی دوره های زمانی مدنظر قرار داشته باشد. توسعه پایدار شهری با توجه به شاخص هایی از جمله محیط زیست، فرهنگ و سبک سالم زندگی، مصرف انرژی، مدیریت منابع انسانی و سامانه های شهری و مشارکت شهروندی، مفهوم می یابد.

در توسعه پایدار شهرها توجه به فضای مجازی و استفاده از منابع و امکاناتی که این فضا در اختیار مدیران شهری و شهروندان قرار می دهد بسیار حایز اهمیت است. جهان مجازی از ظرفیت هایی برخوردار است که متفاوت از جهان فیزیکی است. فضای مجازی بسیاری از امور ناممکن در فضای فیزیکی را ممکن می سازد و از این طریق زمینه را برای تغییر و توسعه هر چه بیشتر امکانات و قابلیت های شهر فراهم می آورد. آن چه میان جهان فیزیکی و جهان مجازی تفاوت ها را آشکار می سازد محدودیت های فضای فیزیکی و در عین حال قابلیت ها و ظرفیت های گسترده فضای مجازی است. انعطاف پذیری فضای شهر فیزیکی بسیار کم بوده و امکان تغییر در اجزای آن بسیار محدود است در حالی که ظرفیت های شهر مجازی نامحدود بوده و انعطاف بسیاری دارد.

پیروزی انقلاب اسلامی و بیش از سه دهه تلاش در جهت رشد و توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور بستری مناسب را فراهم نموده است که مدیریت شهری بتواند با برنامه ریزی دقیق و بکارگیری توان اجرایی بالا توسعه پایدار شهری را به عنوان امری ضروری پیگیری نماید قوانین و برنامه های بالا دستی نیز از جنبه های مختلف به این امر خطیر توجه نموده اند که از آن جمله می توان به لایحه حفظ و گسترش فضای سبز در شهر ها مصوب شورای انقلاب، قانون نحوه جلوگیری از آلودگی هوا و قانون توسعه حمل ونقل عمومی و مدیریت مصرف سوخت مصوب مجلس شورای اسلامی، چشم انداز بیست ساله تهران مصوب شورای اسلامی شهر و طرح جامع شهر تهران اشاره نمود.

برای تحقق اهداف قوانین و برنامه های توسعه پایدار شهری تهران فضای مجازی تاثیر بسزایی دارد. برخی از نتایج استفاده از فضای مجازی د مدیریت شهری را بدین گونه می توان بیان نمود:

تحقق عدالت اجتماعی

عدالت ضرورت ذاتی حیات همه انسان هاست و از اهداف اصلی انبیا الهی بوده است فضای مجازی توانایی تحقق عدالت در میان همه اعضای جامعه را به علت نظام مند بودن را داراست. در این فضا تمامی شهروندان دارای فرصت برابر، برای استفاده از اطلاعات مورد نیاز و امکانات ارایه شده می باشند وبه دلیل غیر حضوری بودن خدمات ارایه شده امکان تبعیض و اعمال سلیقه های شخصی در امور شهروندان به شدت کاهش می یابد که این خود نماد بسیار خوبی از تحقق عدالت اجتماعی در جامعه می باشد.

گسترش ارتباطات غیر حضوری

فضای مجازی این امکان را به شهروندان می دهد تا امور اداری خود را با صرف کمترین وقت و هزینه به انجام برسانند که این امر مزایای زیادی از جمله کاهش تردد در شهر و در نتیجه کاهش ترافیک و آلودگی های زیست محیطی، افزایش سرعت انجام امور اداری، کاهش تبعیض در ارایه خدمات، گسترش خدمات اداری، کاهش حجم کاری ارایه دهندگان خدمات، کاهش چشمگیر خطا و اطلاعات شهروندان و… را در پی دارد.

کاهش هزینه های شهر و توسعه اقتصادی

در ارایه خدمات شهری از طریق فضای مجازی چون شهروندان برای دریافت خدمت نیاز به مراجعه حضوی و تردد ندارند در نتیجه کاهش تردد موجب کاهش ترافیک، کاهش آلودگی های زیست محیطی، کاهش فشار عصبی شهروندان و کارگزاران می شود این امر خود منجر به افزایش کارآیی شهروندان و کارگزاران و در نهایت پیشرفت و توسعه اقتصادی شهر خواهد شد.

از میان رفتن محدودیت زمانی و مکانی در ارایه خدمات

در شهر مجازی چون خدمات در فضای مجازی ارایه می شود موقیت مکانی و محدودیت زمانی معانی خود را از دست می دهند در این شرایط هر فردی در هر موقیت مکانی می تواند در طول شبانه روز خدمات مورد نیاز خود را دریافت نماید.

ارایه خدمات بر مبنای کار از راه دور

در شهری که خدمات از طریق فضای مجازی برای شهروندان ارایه می شود کارگزاران نیز الزامی برای حضو در مکانی خاص برای ارایه خدمت ندارند بلکه حضور در فضای مجازی مشترک برای ارایه خدمت کافی است.

در مورد مزیت های استفاده از فضای مجازی موارد متعدد دیگری را نیز می توان بیان نمود که همین موارد اشاره شده نیز اهمیت ویژه و نقش بسیار مهم ایجاد شهر مجازی در توسعه پایدار شهرها را نمایان می سازد. برای تحقق مهمترین هدف توسعه شهری پایدار که بهبود کمی و کیفی وضعیت جامعه با نگاه ویژه برای حفظ منابع و امکانات برای رفاه آیندگان می باشد مناسب ترین بستر، ایجاد شهر مجازی و استفاده از مواهبی است که فضای مجازی در اختیار شهروندان و مدیران شهری قرار می دهد. در این میان کلانشهر تهران به دلیل جمعیت بالای خود و صرف زمان وهزینه بسیار برای انجام امور اداری شهروندان و در پی آن بروز مشکلا ت عدیده از جمله ترافیک، آلودگی هوا، آلودگی صوتی و… به شدت نیازمند استفاده از فضای مجازی برای دستیابی به اهداف توسعه ای در نظر گرفته شده برای آن می باشد.