سمیه علیپور:آزادسازی خرمشهر به دلیل نزدیکی زمان وقوع اتفاق به حال حاضر، حضور شواهد بسیار در جریان اشغال و آزادسازی شهر، و یکی از مهمترین ویژگی های آن یعنی پایان خوش ماجرا، قابلیت بسیاری برای تبدیل شدن به یک فیلم سینمایی دارد، اما سینمای ایران چندان از بستر این ماجرای جذاب بهره نبرده و برخی از کارگردانان بنا به دغدغه و علاقه خود و تعدادی هم به دلیل مواجهه با سفارشی در مورد خرمشهر فیلم ساخته اند.
«بلمی به سوی ساحل» ساخته رسول ملاقلی پور، «سرزمین خورشید»، «کیمیا» و «دوئل» هر سه به کارگردانی احمدرضا درویش نیم نگاهی به ماجرای خرمشهر دارند. محمدحسین لطیفی در «روز سوم» به نسبت دیگر فیلم ها روایت کامل تری از اشغال شهر ارائه می کند و «کودک و فرشته» مسعود نقاشی روایتی از ماجرای شهر است و قصه «عصر روز دهم» که ابتدا قرار بود زنده یاد ملاقلی پور آن را بسازد و در ادامه مجتبی راعی ساخت، از اشغال خرمشهر آغاز می شود و مسعود کیمیایی در «دندان مار» اشاره ای به جنگ زدگان خرمشهری دارد و «حریم مهرورزی» ناصر غلامرضایی هم که در روزهای جنگ ساخته شد، از آزادسازی خرمشهر می گوید.
در کنار این فیلم های ساخت شده، رویای ساخت برخی فیلم ها نیز در ذهن کارگردانانی بوده که اجازه یا امکان جلوی دوربین بردن ایده شان را به دست نیاورده اند.
احمدرضا درویش
کارگردان فیلم های «سرزمین خورشید»، «کیمیا» و «دوئل»، جنگ را از نزدیک درک کرده و همین موضوع سبب شده او در فیلم هایش از دوران جنگ و دفاع مقدس بگوید و روایت های خود را از آن مقطع ارائه کند. درویش فیلمسازی است که رد پای اندیشه و تفکرش را به وضوح می توان در فیلم هایش یافت و به نظر می رسد به دلیل تاثیرگذاری موضوع خرمشهر روی فیلمساز در سه فیلم یاد شده به نوعی او از خرمشهر و ماجرای اشغال شهر یاد می کند.
درویش بعد از سال ۱۳۸۲ که «دوئل» به نمایش عمومی درآمد، درگیر پیش تولید و در ادامه تولید «رستاخیز» شد؛ فیلمی که روایتی از ماجرای عاشوراست و در سی و دومین جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمد. به دلیل نمایش چهره حضرت ابوالفضل(ع) در این فیلم، درویش که سال ها به عنوان فیلمسازی نزدیک به ارزش ها شناخته می شد، مورد انتقاد جدی برخی مدعیان ارزش ها قرار گرفت و همه این ها موجب شده، فیلمی که هزینه و زمان بسیاری برای تولید آن صرف شود، سرنوشت روشنی نداشته باشد.
با این وضعیت مشخص نیست، همچنان درویش به عنوان فیلمسازی که می تواند روایتگر مناسبی برای ماجرای اشغال و آزادسازی خرمشهر باشد، سراغ این موضوع و تولید فیلمی در این زمینه برود یا نه.
نمایی از فیلم «دوئل»

محمدحسین لطیفی
پیش از آنکه محمدحسین لطیفی «روز سوم» را بسازد، نشان داده بود که به سینمای نزدیک به گیشه علاقمند است. او «روز سوم» را در فاصله سه ماهه باقی مانده تا بیست و پنجمین جشنواره فیلم فجر کلید زد و در نهایت فیلمش در این جشنواره به نمایش درآمد و جوایز اصلی جشنواره را هم از آن خود کرد.
لطیفی در این فیلم نگاهی نسبتا جسورانه به ماجرای اشغال خرمشهر و وضعیت مردمان شهر بعد از اشغال دارد، او فیلم را براساس فیلمنامه مهدی سجاده چی ساخت و حمید آخوندی تهیه کننده فیلم که نسبت به خرمشهر و اتفاقات دوران جنگ نزدیکی بیشتری دارد، تاثیر بسیاری در تولید موفق و با عجله فیلم داشت.
لطیفی همانطور که پیش از «روز سوم» در فیلم هایش سراغ موضوعات مربوط به دفاع مقدس نرفته بود، بعد از موفقیت های این فیلم هم سعی نکرد دوباره به این سوژه نزدیک شود و شاید با تجربیاتی که دارد روایتی دیگر گون و یا کامل تر از خرمشهر ارائه دهد. او بعد از «روز سوم» دو فیلم دیگر ساخت که بیشتر نزدیک به فیلم های قبلی اش بودند و همچنین وارد جریان ساخت مجموعه پرهزینه «قلب یخی» شد؛ مجموعه ای که برای عرضه در شبکه نمایش خانگی ساخته می شد.
در هفته های اخیر هم خبری در مورد ساخت فیلمی مربوط به فوتبال و جام جهانی از سوی لطیفی منتشر نشده بود که گویا به دلیل کنار کشیدن یکی از سرمایه گذاران جدی پروژه، لطیفی هم از ساخت این کار انصراف داده است. مجموع این ها نشان می دهد، لطیفی بیش از هر چیز در جایگاه کارگردانی که توان اداره پروژه ای را دارد، سر کارهای مختلف حاضر می شود و حالا گاه این پروژه «روز سوم» است و درباره آزادساز خرمشهر و زمانی فیلمی درباره فوتبال و جام جهانی برزیل.
برزو ارجمند و باران کوثری در «روز سوم»

رسول ملاقلی پور
زنده یاد رسول ملاقلی پور فیلم هایی نزدیک به دنیای ذهنی و دغدغه هایش می ساخت. او یکی از مطرح ترین کارگردانان سینمای ایران در زمینه آثار دفاع مقدس محسوب می شود که همواره در آثارش از زوایای مختلف به جنگ و تبعاتش نزدیک می شد.
آخرین پروژه سینمایی این فیلمساز «عصر روز دهم» بود که قصد داشت به تهیه کنندگی منوچهر محمدی آن را بسازد. در جریان بازدید از لوکیشن های فیلم بود که ملاقلی پور فرصت بیشتری نیافت و دارفانی را وداع گفت. او با رفتن خود «بلمی به سوی ساحل» را به عنوان نخستین فیلمی که به موضوع اشغال خرمشهر می پرداخت به یادگار گذاشت.
دیگر یادگار او از خرمشهر فیلمنامه «عصر روز دهم» بود؛ بعد از گذشت مدتی از درگذشت ملاقلی پور، محمدی در مقام تهیه کننده، مجتبی راعی را به عنوان کارگردان جدید پروژه معرفی کرد. هرچند فیلمنامه در جریان این اتفاقات تغییراتی کرد، اما ماجرای فیلم باز هم از اشغال خرمشهر و اتفاقاتی که در نتیجه این اشغال برای یک خانواده رخ می دهد آغاز شد.
فرصت حیات زنده یاد ملاقلی پور به این فیلمساز اجازه آن را نداد که آرزوی خود یعنی ساخت فیلمی در مورد سوم خرداد ۱۳۶۱ را عملی کند.
ناصر تقوایی
به گواه اغلب منتقدانی که فیلمنامه «چای تلخ» را خوانده اند، این متن در صورت تبدیل شدن به فیلمی سینمایی می توانست یکی از درخشان ترین فیلم های سینمای ایران در مورد دوران دفاع مقدس باشد، اما تقوایی در این متن روایتی از هجوم عراقی ها به روستایی اطراف خوزستان دارد و در مورد خرمشهر و اشغال آن سختی نمی گوید.
اما این فیلمساز در همان سال هایی که هنوز مدت زیادی از آزادسازی خرمشهر و تاثیر خرابی ها بر شهر نگذشته بود، طرحی در مورد اشغال این شهر و حضور افرادی با زبان های مختلف در منطقه محاصره شده داشت که هیچ گاه اجازه ساخت این فیلم را به دست نیاورد.
به نظر می رسد ناصر تقوایی به دلیل توان کارگردانی از یک سو و ریشه گرفتن اندیشه اش در منطقه خوزستان، می تواند مناسب ترین فیلمساز برای تصویر کردن اتفاقات خرمشهر باشد. این فیلمساز بعد از نیمه ماندن تولید «چای تلخ» دیگر پشت دوربین هیچ فیلم سینمایی قرار نگرفته است.
… و چند داستان دیگر
همایون اسعدیان در مقام کارگردان و منوچهر محمدی به عنوان تهیه کننده دو هنرمندی اند که درصدد ساخت مجموعه «دا» براساس کتاب «دا» هستند. این کتاب روایتی از اشغال و آزادسازی خرمشهر است. فعلا مراحل تکمیل فیلمنامه این کار پیش می رود.
حمید آخوندی تهیه کننده «روز سوم» هم به تازگی در گفت و گویی که با خبرگزاری «ایسنا» داشته از اقدامش برای پیگیری ساخت پروژه سینمای «خرمشهر» خبر داده است.
۵۷۲۴۳