روزهای اخیر نتایج نظرسنجی از شهروندان تهرانی، اصفهانی، شیرازی و قمی درباره میزان و الگوی مصرف مطبوعات به تدریج منتشر شد که بر اساس آن ها هنوز میزان استفاده از صدا و سیما برای دریافت اخبار رویداد ها در سه شهر از میان چهار شهر مذکور بیشتر از دیگر رسانه هاست. نظرسنجی ها را مرکز ملی مطالعات و سنجش افکار عمومی به سفارش معاونت امور مطبوعاتی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اسفندماه گذشته انجام داده و معاونت مطبوعاتی این روز ها گزارش آن ها را به تناوب منتشر می کند. به نظر می رسد این نظرسنجی در شهر ها و مراکز دیگر استان ها هم انجام شده و شاید حالا که این نوشته ها را می خوانید نتایج نظرسنجی در شهرهای دیگر هم اعلام شده باشد و با مجموع آن ها بتوان به تصویری از میزان و الگوی مصرف مطبوعات دست یافت.
هرچند در این گزارش ها به نحوه نمونه گیری اشاره دقیقی نشده - فقط در گزارش نظرسنجی شهروندان تهرانی آمده که جامعه نمونه از مناطق ۲۲ گانه تهران تعیین شده و میانگین تحصیلات آن ها ۱/۱۲ سال است - اما با فرض نمونه گیری علمی و توجه به اینکه جامعه آماری این طرح ساکنان شهرهای بزرگ و مراکز استان ها هستند و به وسایل ارتباطی و رسانه های گوناگون از جمله مطبوعات(که سنجش میزان و الگوی مصرف آن هدف اصلی نظرسنجی است) دسترسی دارند، نتایج به دست آمده و اینکه هنوز درصد و میزان استفاده از صدا و سیما برای دریافت اخبار بیشتر از دیگر رسانه هاست، قابل تامل است.
اطلاع رسانی صدا و سیما در سال های اخیر در جریان وقایع و رخدادهایی موجب شده از اعتبار این رسانه کم کند، صدا و سیما بار ها از رسانه های نوین و رسانه های اجتمای شکست خورده است و اعتماد مردم به آن کمتر شده اما در گزارش نظر سنجی مذکور هنوز رادیو و تلویزیون پیشتاز است.
نکته قابل تامل دیگر در گزارش نتایج نظرسنجی ها اینکه با وجود سایت های خبری و خبرگزاری ها، ماهواره ها و رسانه های اجتماعی و شبکه های اجتماعی تلفن همراه، هنوز خانواده ها و اطرافیان در اطلاع رسانی رویداد ها نقش پررنگی دارند. گزارش نظرسنجی از شهروندان اصفهانی و قمی نشان می دهد که آن ها اخبار و اطلاعات را بیشتر از خانواده و اطرافین دریافت می کنند نه رسانه های دیگر. در واقع نتایج نظرسنجی نشان می دهد هنوز رسانه های مختلف همزیستی دارند و مردم ما از همه رسانه ها از خانواده و دوستان گرفته تا صدا و سیما و مطبوعات و اینترنت و رسانه های اجتماعی اخبار را دریافت می کنند و در حالی که اینترنت و شبکه های اجتماعی اطلاع رسانی را در هر لحظه و هر نقطه ای ممکن کرده، بخش عمده از مردم تمایل دارند از صدا و سیما و خانواده و اطرافیان از رویداد ها باخبر شوند. در نتایج هیچ یک از این چهار نظرسنجی میزان استفاده از مطبوعات و اینترنت(خبرگزاری ها، رسانه های اجتماعی و..) برای دریافت اخبار رتبه نخست را ندارند و بعد از صدا و سیما و خانواده و اطرافیان قرار گرفته اند.
اگر دو دیدگاه ارتباطی دکتر مهدی محسنیان راد را درباره جامعه خودمان به یاد آوریم نتایج این نظرسنجی ها آسان تر درک می شود. دیدگاه نخست زیست سه نسل شبکه اجتماعی در کنار هم در ایران است و بر اساس این دیدگاه هنوز مردم ما از شبکه اجتماعی نسل اول در کنار شبکه های اجتماعی نسل دوم و سوم که از دوستان و اطرافیان شکل می گیرد اخبار و اطلاعات دریافت می کند که در نتایج این نظرسنجی هم دیده می شود.
دیدگاه دوم محسنیان راد درباره مخاطب و ارتباط گر گزینشگر است. به اعتقاد محسنیان راد هنوز مخاطب به عنوان موجودی منفعل در جامعه ما در نظر گرفته می شود در حالی که مخاطب به معنای امروزی ارتباط گر گزینشگر است و از بین رسانه ها و پیام های فراوان انتخاب و گزینش می کند. یکی از مشخصهای مدل آرمانی «ملت، مطبوعات، دولت» محسنیان راد هم این است که به جای مخاطب(منفعل)، ارتابط گر گزینشگر داسته باشیم.
بر این اساس است که مردم به جای اینکه برای دریافت اخبار و پیام ها تلاش کنند، فعال باشند، انتخاب کنند و هزینه کنند هنوز می نشینند و می شنوند.
۵۷۵۷