فهیمه حسن میری:پاییز می شود، هوا آلوده می شود، مدارس و مهدکودک ها تعطیل می شوند. این روند چند سالی است در تهران و چند شهر بزرگ و صنعتی دیگر در حال تکرار شدن است و با این که هر سال اعتراض های بیشتری صورت می گیرد و وعده های بیشتری داده می شود، اما نه تنها هوا بهتر نمی شود بلکه به میزان روزهای آلوده سال اضافه هم می شود.
در میان این روزهای آلوده، اگرچه شاید این کودکان باشند که از شنیدن خبر تعطیلی و در خانه ماندن خوشحال می شوند، اما این تعطیلی ها برای مادران و پدران شاغل چندان خوشایند نیست چراکه دغدغه نگهداری از فرزندشان در این روزها پیش می آید.
تعطیلی مدارس و دغدغه والدین شاغل
مشکل تعطیل بودن فرزندان و تعطیل نبودن والدین آنها تازگی ندارد و زمانی که تعطیلی پنجشنبه مدارس مطرح شد هم این دغدغه ها به وجود آمد. در آن زمان مریم مجتهدزاده، رئیس مرکز امور زنان و خانواده با اشاره به نگرانی زنان شاغل از تعطیلی مدارس در روزهای پنجشنبه و تنها ماندن فرزندان در خانه گفته بود که طرح هایی برای تعطیلی یا دورکاری زنان شاغل در روزهای پنج شنبه به هیئت دولت ارائه می شود. هرچند این طرح ها در هیات وزیران اینطور به تصویب رسید که زنان شاغلی که فرزندان زیر هفت سال یا دانش آموز دوره ابتدایی دارند می توانند ساعات کارشان در روزهای پنجشنبه را در سایر روزهای هفته یا از طریق دورکاری جبران کنند، اما به مرحله اجرا نرسید و تنها محل بحثی شد برای ارائه نظر مخالفان کاهش ساعت کاری زنان و موافقان آن.
موافقان این طرح معتقد بودند این تعطیلی ها برای زنان لازم است و به آنها کمک می کند وقت بیشتری برای رسیدن به امور خانه و بودن در کنار فرزندانشان داشته باشند اما مخالفان معتقد بودند باید به عواقب طرح هایی مانند کاهش ساعت کاری زنان در درازمدت توجه کرد و اینگونه تعطیلی ها که به هر بهانه ای مطرح می شوند ممکن است باعثبه خطر افتادن فرصت های شغلی زنان و تمایل کمتر کارفرمایان برای استخدام آنها شود.
حالا و با تعطیلی مدارس و مهدهای کودک به دلیل آلودگی هوا، باز هم مشکل زوج های شاغل برای نگهداری از فرزندان مطرح شده و این که برای حل این مشکل چه باید کرد؟ برای حل این مشکل، شهیندخت مولاوردی، معاون امور زنان و خانواده دولت یازدهم راهکاری ارائه داده است. راهکاری که این حقوقدان در جلسه هیات دولت برای حل مشکل زنان شاغل ارائه داده این است که معاونت امور زنان و خانواده در کمیته هماهنگی و نظارت مواقع اضطراری آلودگی هوای تهران عضویت داشته باشد و خبر داده که این معاونت پیش بینی مرخصی برای مادران شاغل در تعطیلی مهدهای کودک، پیش دبستانی ها و مدارس ابتدایی را هم ارائه می کند.
به گفته مولاوردی، درصورت عضویت در کمیته هماهنگی و نظارت مواقع اضطراری آلودگی هوای تهران، پیشنهاد مرخصی اجباری زنان شاغل هنگام تعطیلات مدارس ارائه می شود.
تکلیف بخش خصوصی چه می شود؟
با مطرح شدن چنین پیشنهاداتی، توجه به ابعاد گوناگون و فواید و مضرات آن برای زنان و خانواده مورد نظر فعالان و کارشناسان حوزه زنان قرار می گیرد. زهرا داور، پژوهشگر زنان و خانواده یکی از کسانی است که درباره این موضوع می گوید: ما به کنوانسیون حقوق کودک ملحق شده ایم و یکی از حقوق کودکان که در آنجا مطرح است حق حیات و رشد کودک است و در شرایطی که هوا اینطور آلوده می شود این حق کودکان است که تعطیل شده و در معرض چنین هوایی قرار نگیرند.
او به خبرآنلاین می گوید: در این که تعطیل کردن مدارس یک راهکار موقت است و دولت و سازمان های مربوطه باید اقدامات جدی برای حل این مشکل در نظر بگیرند شکی نیست اما در عین حال موضوعی که همزمان با تعطیلی دانش آموزان مطرح می شود این است که اگر پدر و مادر آنها هر دو شاغل باشند باید چه کاری برای این فرزندان کرد؟
داور با اشاره به راهکار پیشنهادی معاونت امور زنان برای تعطیل شدن مادران شاغل در روزهای تعطیلی مدارس ناشی از آلودگی هوا می گوید: راه حل باید منطقی و معقول و قابل اعمال باشد. ممکن است این مرخصی اجباری در رابطه با مشاغل دولتی اجرا شود اما برای بخش خصوصی هم فکری شده است؟
این پژوهشگر که در عین حال با پیوستن معاونت امور زنان به کمیته هماهنگی و نظارت مواقع اضطراری موافق است می گوید: در تمام زمینه هایی که مربوط به زن، کودک و خانواده می شود امور زنان باید فعالیت داشته باشد و این عضویت بسیار مناسب است اما مساله اینجاست که باید راهکار اساسی در نظر گرفته شود و مسائل ریشه ای حل شوند.
خوب است اما اختیاری باشد
سهیلا جلودارزاده هم در پاسخ به مفید بودن یا نبودن این پیشنهاد به خبرآنلاین می گوید: به نظر من این کار مضراتی ندارد و قابل مقایسه با تعطیلی پنجشنبه ها نیست چراکه این موضوع برای شرایط اضطراری است و علاوه بر این که شرایط اضطراری و بحرانی در مواقع کمی از سال پیش می آیند و مانند پنجشنبه های مدارس نیستند که طولانی مدت باشند، نیازمند مشارکت همه هستند.
این نماینده پیشین مجلس تاکید می کند: با توجه به این که حیات کودکان در معرض خطر قرار می گیرد باید فکری به حال آنها کرد و این مرخصی فکر خوبی است اما مساله ای که وجود دارد این است که بهتر است به جای این که اجباری باشد به صورت اختیاری قرار بگیرد چرا که ممکن است بعضی از خانواده ها بتوانند از همکاری اقوام و آشنایان و خانواده شان برای نگهداری فرزندان در این روز کمک بگیرند و نیازی به مرخصی نداشته باشند.
جلودارزاده در پاسخ به این سوال که در نظر گرفتن این مرخصی برای زنان یا مردان و گذاشتن این انتخاب به عهده والدین که کدامیک در خانه بمانند راهکار موثرتری است یا نه، می گوید: این فکر خوبی است و علاوه بر این که باعثمی شود این دغدغه حل شود و با توجه به شرایط کاری زنان یا مردان یکی از آنها از این مرخصی استفاده کنند، این فرهنگ سازی را هم به وجود می آورد که پدران هم در تربیت فرزندان نقش دارند و در امور مربوط به آنها می توانند دخیل باشند و این کار تنها به عهده زنان نیست.
به نقش پدران هم توجه شود
شیوا شکاری، جامعه شناس و فعال حوزه زنان هم درباره این موضوع معتقد است این پیشنهاد از جهاتی خوب است اما ممکن است برای استخدام و سپردن مسئولیت های مهم به زنان جزو نکات منفی در نظر گرفته شود چراکه جزو موارد محدودکننده ای باشد که در نظر کارفرماها شکل می گیرد.
او در گفت وگو با خبرآنلاین می گوید: امتیازاتی که برای زنان شاغل قائل می شوند باید طوری باشد که این تصور را در ذهن کسانی که می خواهند آنها را استخدام کنند به وجود نیاید که روزهای زیادی از سال قرار است آنها در سر کار حاضر نباشند و استخدام آنها به ضرر مجموعه تمام می شود.
این کارشناس ارشد مطالعات زنان ادامه می دهد: پیشنهادی که می شود در این رابطه وجود داشته باشد این است که بعضی مهدهای کودک برای چنین شرایطی باز باشند و مدارس بعضی از دانش آموزانی را که شرایط استثنایی داشته، والدین آنها شاغلند و اصلا امکان مرخصی گرفتن ندارند بپذیرند و برای آنها کلاس های فوق برنامه بگذارند.
او همچنین می گوید: اینگونه موارد، مسائلی نیستند که لزوما در مرخصی گرفتن مادر خلاصه شوند و می توان این مورد را برای پدران هم در نظر گرفت. به این ترتیب به مادران و پدران شاغل حق انتخاب داده می شود و شرایط برابری برای مرخصی گرفتن و در کنار فرزندان بودن قائل شده ایم.
شکاری تاکید می کند: با این که در کشور ما بیش از همه روی نقش مادران تاکید می شود اما تحقیقات نشان داده کودکان هم به حضور پدران و هم به حضور مادران احتیاج دارند بنابراین بهتر است تا جایی که امکان دارد تربیت تک والدی نبوده و به نقش و جایگاه مهم پدران هم توجه شود تا علاوه بر این که مسئولیت پدرها هم در بزرگ کردن فرزندان تقویت می شود، به آنها هم فرصت و امکانی برای حضور در کنار فرزندانشان داده شود.