ملت ایران: مدیرعامل سازمان رفاه، خدمات و مشارکت‌های اجتماعی، ۲۲ تیرماه اعلام کرده بود که حدود ۲۵ درصد متکدیان را زنان و مابقی را مردان تشکیل می‌دهند که این میزان نشان‌دهنده رشد متکدیان زن نسبت به سال‌های گذشته است.

رئیس انجمن مددکاری اجتماعی هم به نوعی این سخنان را تائید می‌کند اما می‌گوید: نمی‌شود این افراد را سرشماری کرد ولی می‌توان حضور بیشتر و قابل مشاهده‌تر آنها در میدان‌ها و خیابان‌ها را ملاک قرار داد و آنچه مشاهدات در خیابان‌ها نشان می‌دهد این است که تعداد متکدیان زن افزایش پیدا کرده است.

شیوه زندگی‌ای که متکدیان انتخاب می‌کنند، زندگی خیابانی است. در این نوع زندگی انواع تحقیر و در پی آن گرایش به خشونت، انتقام، گرایش به استفاده از سیگار و موادمخدر، روسپیگری، سوءاستفاده‌های جنسی، سرقت و حمل قاچاق را می‌تواند به‌دنبال داشته باشد بنابراین تلاش مسئولان و مردم برای حل این مشکل، می‌تواند از بروز بسیاری آسیب‌های دیگر هم پیشگیری کند. در کنار متکدیان زن، تعداد زنان بی‌خانمان هم افزایش پیدا کرده و این افزایش تا جایی بوده که شهرداری مجبور شده جایی را برای زنان بی‌خانمان به‌طور ویژه اختصاص دهد.

لویزان محلی است که قرار است زنان بی‌خانمان در آن پناه بگیرند البته به صورت موقت. زنانی که نیازمند حمایت‌های اجتماعی هستند می‌توانند از خدمات و تسهیلاتی که این «سامان سرا» فراهم کرده استفاده کرده و به خودکفایی مالی و اقتصادی دست پیدا کنند و از آسیب‌پذیر بودن مصون بمانند. اگر چه رسیدگی به زنان آسیب‌پذیر از وظایف ذاتی شهرداری تهران نیست اما این سازمان دغدغه‌های خود را در قبال مسائل اجتماعی با این اقدامات اجرایی نشان داده است.

هدف عمده این طرح زن‌های بی‌خانمان است

دکتر رضا جهانگیری فر، معاون توسعه خدمات اجتماعی شهرداری در مورد این مرکز به تهران امروز می‌گوید: با تلاش شهرداری منطقه ۴ اقامتگاه موقت ویژه زن‌های آسیب‌پذیر راه‌اندازی خواهد شد و مدیریت این مرکز به دست هیات امنایی از خیرین لویزان سپرده شده است. شهرداری نیز زیر ساخت این سامان سرا را مهیا کرده و آن را به خیرین، موسسات خیریه و افرادی که تمایل به فعالیت خیریه اجتماعی دارند می‌سپارد تا امور اجرایی این سامان سراها را پیش ببرند. خیرین و پرسنل آنجا کمک خواهند کرد تا ظرفیت‌های اجتماعی را به خدمت گیرند تا سطح خدمات بالاتر ‌رود.

دکتر رضا جهانگیری فر در ادامه می‌افزاید: عمده هدف این طرح زن‌های بی‌خانمانی هستند که توسط واحدهای فوریتی شهرداری به مرکز سامان سرای لویزان منتقل می‌شوند. او می گوید: در این مرکز زنان بی‌خانمان متکدی و معتاد هم وجود دارند. این زنان آسیب‌پذیر بعد از آنکه از سطح شهر جمع‌آوری می‌شوند از خدمات شهرداری استفاده کرده و از وضعیت نامناسب جسمی، روانی و سلامتی بیرون می‌آیند و اگر پس از گذراندن دوره به حد مناسبی ‌رسیدند باید از مرکز مرخص بشوند. جهانگیری با اشاره به حمایت‌های شهرداری از این زنان پس از خروج از مرکز می‌گوید: به دلیل اینکه این زنان فاقد سرپناه هستند و چتر حمایتی ندارند شهرداری با کمک خیرین فضای دیگری را پیش‌بینی کرده تا در آن به اشتغال بپردازند و کار کنند. به این ترتیب زنانی که به سامان سرای لویزان منتقل می‌شوند با خروج از مرکز آسیب‌دیدگان به جایگاه بالاتری دست پیدا می‌کنند.

به گفته وی‌، «معمولا افرادی به این سامان سرا ارجاع داده و پذیرش می‌شوند که در بحران هستند و آسیب زیادی دیده‌اند و حیات آنها در خطر است.» سامان سرای لویزان در حال حاضر ظرفیت پذیرش ۳۰ زن آسیب‌دیده را دارد اما شهرداری تهران در صدد است تا مرکز دیگری را نیز مشابه این مرکز اما با ظرفیت بالاتر و فضایی استانداردتر راه‌اندازی کند، به گفته جهانگیری برای انتخاب این زن‌ها سواد ملاک نیست مهم این است که آنها وضعیت آمادگی روحی و جسمی حضور در این مرکز را داشته باشند و عزم خود را برای داشتن کار جزم کرده باشند. آنها باید بخواهند که یک زندگی اجتماعی بهتری نسبت به قبل برای خودشان درست کنند.

همچنین ما نمی‌توانیم سواد آموزی را برای این زن‌ها اجباری کنیم اگر تمایل داشته باشند قطعا هماهنگی لازم را انجام می‌دهیم تا باسواد هم بشوند. وی می‌گوید: در فاصله آموزش تلاش می‌کنیم آنها از طریق نهادهای مربوطه به جامعه برگردند. پیگیری‌های ما برای بازگشت این افراد به کانون خانواده است و اگر در این مورد موفق نبودیم آنها را به صورت تیمی یا انفرادی اسکان خواهیم داد. ضمن آنکه در نظر داریم اگر بستری فراهم شود تعاونی گروهی برای آنها تشکیل بدهیم چرا که در قالب یک تعاونی می‌توانیم تسهیلات مختلفی را به آنها ارائه دهیم. معاونت توسعه خدمات اجتماعی شهرداری می‌افزاید: اول باید به آنها اوراق هویتی داده شود تا آنها مانند بقیه شهروندان بتوانند از تسهیلات و خدمات یک شهروند استفاده کنند، به گفته وی، در مورد علت نداشتن اوراق هویتی آنها اطلاعات دقیقی در دست نیست چرا که این زن‌ها وقتی از خانه بیرون می‌آیند فکر نمی‌کنند که مسیرشان یکطرفه شده و دیگر راهی برای بازگشت ندارند به همین دلیل اوراق خود را همراه نمی‌آورند، همچنین احتمال دارد اوراق هویتی آنها گم شده باشد.

در هر صورت در پی بررسی راه‌های قانونی و هماهنگی سازمان ثبت احوال و قوه قضائیه برای تعیین هویت این افراد هستیم چرا که با گرفتن اوراق هویتی گره بزرگی از زندگی اجتماعی این زن‌های آسیب‌پذیر باز می‌شود اما این پیگیری صرفا برای دریافت یارانه این زن‌ها نیست درواقع درصدد آن هستیم که این زن‌ها بتوانند از تمامی حق و امتیاز شهروندی بهره مند شوند. به گفته جهانگیری تامین اجتماعی، اشتغال، گرفتن یارانه، حضور در عرصه‌های اجتماعی مانند شرکت در انتخابات و… از جمله هدف‌های شهرداری برای مشخص شدن هویت این زنان است به همین دلیل شهرداری به‌دنبال آن است که این زنان از نظر هویتی در شرایط مطلوب قرار گیرند.

دکتر جهانگیری درمورد پوشش بیمه این افراد نیز می‌گوید: ما آنها را معرفی می‌کنیم تا با استفاده از این معرفی نامه از تسهیلات وی‍ژه پوشش درمانی استفاده کنند و بیمه شوند. در واقع ما به نوعی تسهیل‌گری می‌کنیم و نمی‌خواهیم این زن‌ها تحت پوشش ما باشند. به گفته وی، سیاست مدیریت شهری بر این است که این زن‌ها بتوانند در جامعه روی پای خود بایستند. مشاوره نیز از خدماتی است که در این سامان سرا به آنها ارائه خواهد شد. این زن‌ها همزمان با بحثتوانمند‌سازی و اشتغال از آموزش‌های اجتماعی نیز بهره خواهند برد. وی می‌افزاید: در ابتدای امر، مشاغل تولیدی مانند تولید البسه و بسته‌بندی‌ها در نظرماست.

چرا که این مشاغل دست و پا گیر و سخت نیست. همچنین از لحاظ فنی و تکنیکی به سهولت قابل یادگیری هستند و ادامه دادن آن نیز راحت است. بعد از این دوره براساس علاقه‌مندی‌هایی که این زن‌ها دارند آموزش‌های تخصصی‌تری هم خواهند دید. در حال حاضر نمی‌توانیم مشخصا قول دهیم که حتما آنها وام بگیرند اما این پیگیری را حتما خواهیم کرد که آنها بتوانند به صورت گروهی با دریافت تسهیلات، اشتغال گروهی را ادامه دهند. معاونت توسعه خدمات اجتماعی شهرداری در مورد گسترش این مراکز در سطح شهر ادامه می‌دهد: فکر می‌کنم حدود ۶ ماه صبر و شکیبایی نیاز است. این مرکز باید آزمایش شود تا اشکالات کار مشخص شود. با بررسی نقاط ضعف و قوت این مرکز و آسیب‌شناسی، اقدامات بعدی را برای توسعه انجام خواهیم داد.

طلوع خوب اجتماعی شهرداری

دکتر امان‌الله قرایی‌مقدم نیز در راه‌اندازی سامان سرای لویزان به تهران امروز می‌گوید: شهرداری قبلا برای دخترهایی که از خانه فرار می‌کردند خانه ریحانه و خانه سلامت را راه‌اندازی کرد و برای پسرها خانه سبز را که چنین اقدامی در جامعه بسیار مفید بوده است. چنانچه اینگونه زن‌ها که آسیب‌پذیر شده‌اند سر و سامان بگیرند از شیوع این آسیب‌در بین زن‌ها و دختران دیگر نیز جلوگیری خواهد شد. به گفته وی، بر اساس بررسی‌هایی که در مناطق جنوبی تهران انجام شد، مشخص شد بسیاری از زنانی که وارد یک رابطه نامشروع شدند، علت کار خود را تشویق دوستان خود می‌دانند.

این ساماندهی علاوه بر آنکه زن‌های آسیب‌پذیر را از منجلاب بیرون می‌آورد از آبروریزی خانواده و خویشاوندان آنها نیز جلوگیری می‌کند. علاوه بر آن در پیشگیری زن‌ها یا دخترانی که می‌خواهند وارد این گرداب شوند موثر و مفید است. این آسیب‌شناس اجتماعی ادامه می‌دهد: ما شاهد طلوع خوبی در بخش اجتماعی شهرداری هستیم. افزایش اینگونه مراکز نظیرخانه‌های اورژانس اجتماعی یا خانه‌های بحران اجتماعی علاوه بر تهران باید به شهرهایی مثل کرج، مشهد، قم، اصفهان و… نیز تعمیم داده شود. وی می گوید: مثالی در مددکاری وجود دارد که باید به چنین زنانی تور ماهیگیری دهیم که ماهی بگیرند نه آنکه به آنها ماهی بدهیم.

این کار باعثمی‌شود که زن‌های آسیب‌پذیر عملا وارد فعالیت شوند و از اعتیاد یا فساد آنها جلوگیری می‌شود. با ایجاد کار و حرفه اتکا به نفس آنها را بالا می‌بریم. آنها با این اعتماد به نفس اجتماعی متوجه می‌شوند توانایی کارهای خوب در زندگی را هم دارند و فقط برای انجام کارهای بد به دنیا نیامده‌اند. برای توضیح بیشتر این موضوع به یک بررسی که در منطقه ۱۶ شهرداری(راه‌آهن و نزدیک بهشت زهرا) به پایین انجام دادیم، اشاره می‌کنم. در این بررسی ما عده زیادی از معتادها را تشویق کردیم و آنها اعتیاد را ترک کردند. حدود ۳۰۰-۴۰۰ نفر همان معتادها به مددکاری اجتماعی روی آوردند و با تجاربی که داشتند درصدد تشویق معتادان برای ترک برآمدند.

به دلیل آنکه این افراد خود همدرد معتادان بودند و به قول معروف زبان آنها را بهتر می‌فهمیدند راحت می‌توانستند آنها را راهنمایی کنند. پس باید گفت این زن‌ها علاوه بر اینکه خودشان را پاک می‌کنند و مهارتی می‌آموزند به عنوان یک کارآموز در زمینه مددکاری اجتماعی به دیگر زنانی که کم هم نیستند کمک شایانی خواهند کرد. از نظر آسیب‌شناسی، این زن‌ها علاوه بر اینکه خودشان را از آلودگی بیشتر رها می‌سازند، متکی به خود بار آمده و اشتغال زایی را افزایش می‌دهند، از انواع آسیب‌های اجتماعی در بین زن‌های دیگر نیز جلوگیری می‌کنند. این آسیب‌شناس اجتماعی می‌افزاید: در فرهنگ مردمی و سنتی ما همواره کمک و یاری به دیگران جزو ارزش‌های اصیل به حساب می‌آمده است.

انجمن‌های خیریه و جمع‌آوری خیرات، همیاری برای آزادی زندانیان و… در کمتر کشوری دیده می‌شود. این رسم دیرینه ایرانیان است، مددکاری و کمک به دیگران این رسم دینی، ملی و اعتقادی است که حتی قبل از اسلام هم در ایران رواج داشته است. دکتر قرایی‌مقدم در ادامه می‌گوید: درست است که ما این امر را به فال نیک می‌گیریم. ولی نباید به اینجا ختم شود بلکه باید در شهرهایی مثل کرج که پرآسیب‌ترین است هم گسترش پیدا کند. در چنین شهرهایی تجانس گروهی به‌هم خورده. آنها افتخار خود می‌دانند که استان البرز ایران کوچک است بدون آنکه به خطرات این کلمه واقف باشند. عدم تجانس فرهنگی زیاد در شهرهایی چون تهران، کرج، مشهد و اصفهان باعثافزایش جرم و فحشا، طلاق و مواد مخدر شده است. البته در شهرهایی مثل یزد و حتی در تهران مناطقی مانند آبسردار، خورشید و خیابان ایران جرم و جنایت کمتر دیده می‌شود چون افراد ساکن این مناطق بومی هستند.

تهران امروز