نلسون ماندلا رئیس جمهور آفریقای جنوبی که به علت عود عفونت تنفسی در ماه های اخیر چندبار بستری شده بود.
اکنون به علت نارسایی تنفسی در وضعیتی وخیم است ودر حالی که دستگاه های حفاظت از حیات از جمله تهویه مکانیکی به او متصل است، به زندگی ادامه می دهد اکنون خانواده ماندلا مانند بسیاری از افراد مواجه با روزهای پایانی زندگی یکی از بستگان سالمندشان باید به وجود درگیری عاطفی شان درباره چگونگی ادامه وضعیت او تصمیم بگیرند. در چنین وضعیت هایی باید درباره زمان و چگونگی پایان زندگی تصمیم گرفت. برخی عدم مداخله پزشکی راانتخاب می کنند و برخی عدم مداخله پزشکی را انتخاب می کنند و برخی دیگر خواستار ادامه درمان تهاجمی تا آخرین لحظات زندگی می شوند. باتوجه به اینکه ماندلا یک چهره جهانی است تصمیم رفتن در این مورد حتی مشکل تر هم می شود.
دکتر ویلیام شافنر، متخصص بیماری های عفونی در دانشگاه وندربیلت درباره این موقعیت می گوید: «ماندلا فردی محبوب و موردتحسین همه مردم در سراسر جهان است و برای افراد تصمیم گیرنده درباره او بسیار مشکل است که بگذارند به طور طبیعی از دنیا بروند.
در اغلب کشورهای آفریقایی فردی که بتواند در ۶۰ سالگی بگذرد بسیار خوش شانس است. گرچه در این قاره مرگ افرادی که به سنین بالا می رسند، مانند سایر کشورها باعثاندوه می شود اما در عین حال دوستان و خانواده جشن های بزرگی برای گرامیداشت فردی که زندگی طولانی ای را گذرانده است، برگزار می کنند.
دکتر سولااولدپاد، مدیر بالینی مرکز بهداشت جهانی دانشگاه شیکاگو که متولد نیجریه است، معتقد است انجام اقدام های غیرمعمول پزشکی برای زنده نگه داشتن فردی که بسیار بدحال و در استانه مرگ است ممکن است شرافتمندانه نباشد. اگر چنین اقدام هایی درباره ماندلا در حال انجام باشد به گفته اولدپاد بسیاری از اعمال پزشکی ممکن است برای اطرافیان او بسیار دردناک هم باشد او می گوید: «نزدیکان فردی که زندگی اش سرمشق دیگران بوده، ممکن است نخواهند آخرین خاطرات از او، قراردادنش در وضعیتی دردناک و غیرقابل تحمل باشد.
ماندلا ذات الریه دارد
کارشناسان می گویند عفونت ریوی ماندلا با بیشترین احتمال ذات الریه است که یک علت بسیار شایع بیماری و مرگ در سالمندان است. عفونت، معمولاً ناشی از باکتری است و باعثمی شود ریه ها با مایع یا چرک پر شوند و اشکال تنفسی ایجاد شود و اغلب باعثتب و ضعف می شود. درمان شامل آنتی بیوتیک ها و اکسیژن اضافی اغلب طریق دستگاه تهویه مکانیکی است.
دکتر جی پی کرس، مدیر بخش ریه مراقبت های بحرانی در واحد مراقب های ویژه پزشکی دانشگاه شیکاگو می گوید: «شخص سالمندی که به علت ذات الریه حال عمومی بسیار بدی دارد به طور معمول در واحد مراقبت های ویژه بستری و به دستگاه تهویه مکانیکی متصل می شود. برای اتصال فرد به این دستگاه، باید یک لوله تنفسی از گلو درون نای او فرستاده شود و باتوجه به نارحت کننده بودن این کار، لازم است برای تسکین بیماری از داروهای آرامبخش استفاده کرد» این بیماران معمولاً به لوله های تغذیه از راه بینی، مایعات داخل وریدی و انواع ماشین های نظارت بر علایم حیاتی متصل هستند تا ضربان قلب، فشار خون و سایر کارکردهای بدنشان بررسی شود.
در موارد بستری شدن طولانی که این افراد باید برای مدتی مدیدی روی تخت بیمارستان دراز بکشند، باید برای جلوگیری از زخم بستر به طور منظم وضعیتشان را تغییر داد؛ دست ها و پاها این بیماران برای جلوگیری از تحلیل عضلانی، باید ورزش داده شوند. بیماران سالمندی که به طور مکرر به دلیل مشکلات ریوی در بیمارستان بستری می شوند، بخت چندانی برای بهبود ندارند. ماندلا از ماه دسامبر تاکنون چندبار به خاطر عود عفونت ریوی بستری شده و سال ها قبل دچار سل بوده است. هنگام بستری شدن او در ماه های ما رس و آوریل پزشکان مایع اطراف ریه اش را تخلیه کردند تا نفس کشیدن او راحت تر شود. او در خانه تحت مراقبت پزشکی قرار داشت تا ۸ ژوئن که به بیمارستان بازگردانده شد.
بهبود نامحتمل
به گفته دکتر کرس، در بیماران سالمند که با مشکلات ریوی مکرر در بیمارستان بستری می شوند، احتمال بهبود اغلب بسیار کم است. او می گوید: «بسیار نامحتمل است که ماندلا اکنون راحت روی صندلی نشسته و به فکر مرخص شدن از بیمارستان باشد.»
به گفته او حال بیمارانی که در وضعیت بحرانی قرار دارند ممکن است کمی بهتر یا بدتر شود و تغییرهای کوچکی مانند نیاز کمتر به دستگاه تهویه مکانیکی ممکن است نشانه بهبود شمرده شود. در حالی که چشم انداز کلی وضعیت بیمار همچنان بد است.
دکتر شافنر از دانشگاه وندربیلت معتقد است: «همیشه بارقه های کوچکی از امید وجود دارد هنگامی که بیمار به شدت بدحال است خط مستقیمی به سوی مرگ را طی نمی کند»
خود دکتر شافنر چنین تجربه ای با مادرش را از سر گذرانده است. مادر او ۱۰ سال پیش در سن ۸۴ سالگی پس از چند سکته مغزی و سپس دچار شدن به ذات الریه درگذشت. هنگامی که مادرش هنوز هوشیار بود. خانواده درباره چگونگی انجام مراقبت های پایان زندگی با او صحبت کردند. مادرش تقاضا کرد او را با این دستگاه تنفس مصنوعی زنده نگه ندارند. بنابراین هنگامی که وی به علت ذات الریه شدید بستری شد مراقبت هایی در حد تجویز مایعات داخل وریدی و آنتی بیوتیک ها و داروهای آرامبخش برای تسکین اضطراب ناشی از سخت شدن تنفس برای او تجویز شد اما مراقبت های ویژه با دستگاه های حفاظت حیات و تهویه مکانیکی برای او انجام نگرفت.
به گفته شافنر پس از چند روز، مشخص شد که دیگر امکانی برای بهبود مادرش وجود ندارد، خانواده او را به خانه اش بردند و مراقبت های پیش از مرگ را برایش انجام دادند. اما او ۲ هفته بعد از شروع بیماری اش درگذشت.
زندگی طولانی یا مرگ طولانی تر
گرچه تصمیم گیری درباره ادامه استفاده از دستگاه های حفاظت از حیات در وضعیت بحرانی در بیماران بسیار بدحال باید براساس خواسته قبلی خودشان باشد، اما در بسیاری از موارد شخصی که در حال مرگ است به علت عدم هوشیاری امکان این انتخاب را ندارد و این خانواده اش هستند که باید در این باره تصمیم بگیرند.
این دستگاه ها می توانند زندگی بیماران بدحال را برای مدتی حفظ کنند اما مسئله ای که مطرح می شود این است که آیا با این کار زندگی این افراد را طولانی تر می کنیم یا مرگشان را طولانی و ناراحت کننده تر؟